ខេមបូភេគ – ទំព័រព៌តមានកម្ពូជា​ – ពត៌មានសំបូរបែបសម្រាប់អ្នក

Blog

 Breaking News
  • អគ្គិភ័យឆេះផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋនៅក្បែរផ្សារដេប៉ូ (ភ្នំពេញ)៖ អគ្គិភ័យកំពុងឆាបឆេះផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋនៅក្បែរផ្សារដេប៉ូ ក្នុងខណ្ឌទួលគោក រាជធានីភ្នំពេញ។ នៅ...
  • អាការៈ​ពិបាក​ក្នុង​ការ​និយាយ​ស្ដីពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជាង៦​សែន​នាក់​ អ្នកជំនាញខាងការព្យាបាលអាការៈពិបាកក្នុងការនិយាយស្ដី លើកឡើងថា ពលរដ្ឋខ្មែរប្រមាណ៦សែននាក់ជាពិសេសកុមារ មានអាការៈពិបាកក្នុងការនិយាយ ហើយសេវាព្យាបាលអាការៈនេះនៅមានកម្រិតនៅឡើយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោក ណឹម សុភ័ក្រ្តបញ្ញានៃ VOA បានសម្ភាសអ្នកស្រី Claire Salter អ្នកជំនាញខាងការព្យាបាលអាការៈពិបាកក្នុងការនិយាយស្ដីនៃមន្ទីរព្យាបាល Happy Kids Clinic អំពីកង្វះសេវាព្យាបាលនិងបញ្ហាពិបាកនិយាយនេះដូចតទៅ៖...
  • ករណីឆ្លងថ្មីនៃវីរុស HIV ចំនួន៣១៩ បានផ្ទុះឡើងក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី គិតត្រឹមរយៈពេល១០ខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១៦នេះ ប្រភព ៖ Fresh News (សិង្ហបុរី)៖ គិតត្រឹមរយៈពេល១០ខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១៦នេះ ការឆ្លងថ្មីនៃរីរុស HIV ដ៏កាចសាហាវនិងគ្មានថ្នាំព្យាបាលចំនួន៣១៩ករណី បានផ្ទុះកើតមានឡើងនៅក្នុងចំណោមពលរដ្ឋសិង្ហបុរី។ នេះបើតាមសេចក្តីរាយការណ៍ពីក្រសួងសុខាភិបាល (MOH) នៃប្រទេសសិង្ហបុរីផ្ទាល់ ដែលដកស្រង់ដោយសារព័ត៌មាន Channel News Asia នៅយប់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦។ ប្រភពដដែលបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា ករណីឆ្លងចំនួន២០៦ត្រូវបានរាយការណ៍ឲ្យដឹងនៅក្នុងរយៈពេល៦ខែដំបូងនៃឆ្នាំនេះ និងបានរកឃើញថា៩៤ភាគរយ នៃករណីថ្មីទាំងនោះគឺជាបុរស ខណៈ៤៩.៥ភាគរយមានអាយុចាប់ពី២០ដល់៣៩ឆ្នាំ ហើយប្រហែលជា៣៨ភាគរយបានឈានដល់តំណាក់កាលចុងក្រោយទៅហើយ នៅពេលដែលពួកគេបានពិនិត្យឈាមរកឃើញថា មានផ្ទុកវីរុស HIV។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ...
  • ត្រឡប់​ពី​បត់ជើង​វិញ ស្រាប់តែ​ស្រែក​ទ្រហោយំ ប្រភព៖ កោះសន្តិភាព ខេត្តកំពង់ចាម ៖ ស្ត្រីម្នាក់ខណៈដើរត្រឡប់ពីបត់ជើងនៅបន្ទប់ទឹកចំហៀងផ្ទះ ស្រាប់តែក្តៅក្រហល់ក្រហាយពេញខ្លួនស្រែកទ្រហោយំខ្លាំងៗបង្កឲ្យកាលពីវេលាម៉ោងប្រហែល៥ទៀបភ្លឺ ថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ ហើយត្រូវបានសាច់ញាតិបញ្ជូនទៅសង្គ្រោះនៅមន្ទីរពេទ្យបង្អែ កស្រុកស្រីសន្ធរ ។ នគរបាលស្រុកកោះសូទិនបានឱ្យដឹងថា មុនពេលកើតហេតុស្ត្រីរងគ្រោះបានដើរទៅបត់ជើងនៅបន្ទប់ទឹកចំហៀងផ្ទះ លុះពេលដើរត្រឡប់មកផ្ទះវិញមិនទាន់ទាំងដល់ផ្ទះផង ស្រាប់តែមានជនមិនស្គាល់មុខបានជះទឹកអាស៊ីតចំក្បាល និងដងខ្លួន តែមិនធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែបណ្ដាលឲ្យស្ត្រីរងគ្រោះក្តៅក្រហល់ក្រហាយស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង ។ ភ្លាមៗនោះស្ត្រីរងគ្រោះត្រូវបានសាច់ញាតិប្រញាប់បញ្ជូនទៅសង្គ្រោះនៅមន្ទីរពេទ្យបង្អែកស្រុកស្រីសន្ធរ ។...
  • ឧបករណ៍ចល័ត Android ច្រើនជាង ១លានគ្រឿងត្រូវបានហេគ ដោយមេរោគ Gooligan បើសិនជាអ្នកមានប្រើប្រាស់នូវ Android Smartphone សូមមានការប្រុងប្រយ័ត្ន! មេរោគ Android ថ្មីមួយដែលបានវាយប្រហារទទៅលើគណនី Google ច្រើនជាង ១លានគណនីហើយនោះ បាននឹងកំពុងរីករាលដាលនិងវាយប្រហារទៅលើ ១៣០០០ ឧបករណ៍ជាប្រចាំថ្ងៃ។ ប្រភព៖ secudemy.com មេរោគមួយឈ្មោះថា Gooligan បានធ្វើការជ្រៀតចូលទៅកាន់ឧបករណ៍ Android ណាដែលមានចំនុចខ្សោយដើម្បីលួចយកនូវអាស័យដ្ឋានអ៊ីម៉ែល និង authentication tokens ដែលរក្សាទុកក្នុងឧបករណ៍នោះ។ ជាមួយនឹងព័ត៌មានទាំងនោះ អ្នកវាយប្រហារអាចធ្វើការជ្រៀតចូលទៅកាន់គណនី Google ហើយធ្វើការអាក់សេសទៅលើព័ត៌មានសំខាន់ៗរបស់អ្នក មានដូចជា Gmail, Google...

ប្រវត្តិ​ល្ខោនខោល ឬ​ភា​ណី​របស់​កម្ពុជា

ប្រវត្តិ​ល្ខោនខោល ឬ​ភា​ណី​របស់​កម្ពុជា
June 20
11:18 2016

យោងតាមសៀវភៅ «ទស្សនីយភាពខ្មែរ» អត្ថាធិប្បាយថា ពាក្យថា «ខោល» ឬ «ល្ខោនខោល» បើតាមសង្ឃដីការបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាត ដែលបានកត់ទុកក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ បោះពុម្ពផ្សាយដោយពុទ្ធសាសនាបណ្ឌិត្យឆ្នាំ១៩៦៧ ត្រង់ទំព័រ១០២ថា ៖ ខោលគឺជាពួកល្ខោនប្រុស រឿង«រាមកេរ្តិ៍ » ។

ចំពោះលោកហ្សក សឺដេស វិញ បើតាមប្រសាសន៍របស់លោកដែលសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈបានស្រង់យកមកចុះក្នុងកម្រងសិក្សាកថា «Annale de  l’ URBA No 1» បោះពុម្ពឆ្នាំ១៩៦៧ ត្រង់ទំព័រ១៥៧ថា៖  Le mot  Khol serait celui queles Cambodgiens emploient pour désigner une variété des grands singes ។
ដូច្នេះសម្រាប់លោកសឺដេស ល្ខោនខោលគឺជា «ល្ខោននៃរបាំស្វា» ។

ចំណែកអ្នកឧកញ៉ាទេពពិទូរ ក្រសេមគន្ថបណ្ឌិតវិញ នៅក្នុងទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសូរិយាលេខ៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៨ លោកបានពោលថា៖ «ចំណែកល្ខោនខោលនោះ គេកំណត់លេងចំពោះតែរឿងដែលទាក់ទាមដោយរឿងព្រះជាម្ចាស់គឺព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ ដែលជាព្រះក្នុងសេយ្យសាស្ត្រ គឺលេងរឿងអវតា «បែងភាគ» របស់ព្រះជាម្ចាស់ដូចរឿងរាមកេរ្តិ៍ «រាមាយណៈ» សឹងជាប្រវត្តិរបស់ព្រះជាម្ចាស់នោះដើម្បីប្រកាសកិត្តិគុណ សេចក្តីខ្លាំងពូកែ និងក្លាហានព្រះជាម្ចាស់ និងអ្នកដែលព្រះជាម្ចាស់បានបែងភាគឱ្យមកកើត ដូចយ៉ាងព្រះរាមតាមក្បួនថា លេងរឿងដូច្នេះជាហេតុឱ្យកើតមង្គលសួស្តី ដល់អ្នកលេង និងជាទីប្រោសប្រាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ទើបគេនិយមលេងមកដល់ឥឡូវនេះ»។

ឯពាក្យខោលក្នុងជីវភាពប្រជាជនកម្ពុជាវិញ គេនិយមប្រើពាក្យនេះសម្រាប់សម្គាល់គោ ឬក្របីដែលមានស្នែងខ្លី ហើយខុបចុះក្រោម ឬក៏សម្គាល់សត្វកន្ទុយខ្លី ឬបើមិនដូច្នោះទេ បើកាលណាគេនិយាយថា៖ ធ្វើអ្វីមួយខោលតែម្តង… នោះបានសេចក្តីថា ធ្វើអ្វីមួយនោះ គឺធ្វើដោយឥតបានព្រាងទុក ឬគិតទុកជាមុនឡើយ ពោលគឺគិតឃើញភ្លាម ឬជួបភ្លាមធ្វើភ្លាមតែម្តង ។

សម្តីរបស់លោកអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិត និងការនិយមរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងការសម្គាល់ខោល ឬល្ខោនខោលនេះ មានន័យសមរម្យល្អណាស់ ព្រោះបើយើងពិនិត្យមើលទម្រង់ល្ខោនខោល ដែលសេសសល់ដល់យើងសព្វថ្ងៃនេះ យើងឃើញថា៖ ល្ខោនខោល គឺជាល្ខោនពាក់មុខ អ្នករាំធ្វើកាយវិការឥតព្រាងទុកជាមុន ដើម្បីត្រាប់ពាក្យសម្តី របស់អ្នកពោល ដែលជាអ្នកមាននាទីដឹកនាំរឿង និងរៀបរាប់រឿង ។ ទម្រង់នេះសម្តែងបានតែរឿងរាមកេរ្តិ៍មួយគត់ ដែលជារឿងពោរពេញទៅដោយតួអង្គយក្សហើយនិងស្វា។ ឯការសម្តែងវិញ គឺធ្វើឡើងក្នុងពិធីត្រស្តិសង្ក្រាន្ត គឺពិធីផ្តាច់ឆ្នាំចាស់ចូលឆ្នាំថ្មី ៖ រាំដើម្បីបំបាត់ឧបទ្រពចង្រៃនៃឆ្នាំចាស់ ហើយសុំទេវតាឆ្នាំថ្មី និងវត្ថុសក្តិសិទ្ធិទាំងអស់ជួយប្រទានស័ព្ទសាធុការពរ សេចក្តីសុខចម្រើន សិរីសួស្តី ជ័យមង្គល សុំឱ្យបានប្រកបនឹងសុភមង្គល និងសំបូររុងរឿងក្នុងជីវភាពជាប្រចាំរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា និងមានពេលខ្លះពេលដែលស្រុកទេសជួបវិបត្តិគ្រោះរាំងស្ងួត គេក៏រាំល្ខោនខោលដើម្បីសុំទឹកភ្លៀងផងដែរ ។ ម្យ៉ាងទៀត ទម្រង់ល្ខោនខោលនេះ ជាទម្រង់ដែលមានសុទ្ធតែសិល្បករប្រុសៗជាអ្នករាំ សូម្បីតែតួអង្គស្រីដូចជាតួនាងសីតា នាងមណ្ឌោគិរី នាងបុញ្ញកាយ ឬនាងសុវណ្ណមច្ឆាក៏ដោយ ។

ទម្រង់ល្ខោននេះ បានបន្សល់នូវចម្ងល់ដ៏យូរលង់មួយនៅក្នុងអារម្មណ៍របស់ប្រជាជនកម្ពុជា។ គេច្រើនចោទសួរថា តើមកពីហេតុអ្វីបានជាចាស់បុរាណខ្មែរយកសិល្បករប្រុសមកឱ្យដើរជាតួស្រីដូច្នេះ ?

ចំពោះសំណួរខាងលើនេះ យើងមិនឃើញមានចម្លើយណាឆ្លើយបានច្បាស់លាស់ ឬក៏កត់ត្រាទុកជាលាយលក្ខណ៍អក្សរទេ ។ ប៉ុន្តែជាទូទៅយើងសង្កេតឃើញមានមតិពីរ ដែលទាក់ទិនទៅនឹងសំណួរនេះ ហើយបានក្លាយទៅជាការនិយមនិយាយបន្តគ្នាតាំងពីយូរណាស់មកហើយរហូតដល់សព្វដែលថ្ងៃនេះ។

មតិទី១ នោះបាននិយាយថា ហេតុដែលនាំឱ្យមានទម្រង់ល្ខោនមួយមានសុទ្ធតែសិល្បករប្រុសជាអ្នករាំនោះ គឺកើតឡើងដោយសារមានវិបត្តិខាងសាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងកាលវេលាដែលមានទំនាស់សាសនារវាងព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា ។

ពួកស្រីរបាំនៃល្ខោនក្បាច់បុរាណ ឬល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ ដែលក្នុងសម័យអង្គរ គេហៅថា «រមាំ» មានដើមកំណើតតាំងពីមុនការចាប់បដិសន្ធិនៃលទ្ធិទេវរាជ «Culte du  Dieu Roi» ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៨០២ទៅទៀត ហើយពេលដែលខ្មែរគោរពលទ្ធិទេវរាជ គេនិយមហៅស្រីរបាំទាំងនោះថា «ទេវទាសី » ជាស្រីរបាំនៃព្រះវិហារខាងព្រហ្មញ្ញសាសនា រួចបន្តតួនាទីជាស្រីរបាំនៃព្រះវិហារខាងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(១១៨១-១២១៨) ដូចមានឯកសារខ្លះអាចឱ្យយើងដឹងថា ក្នុងពេលនោះនៅប្រាសាទតាព្រហ្មមានស្រីរបាំចំនួន៦១៥នាក់ និងនៅប្រាសាទព្រះខ័ន ស្រីរបាំមានចំនួនរហូតដល់ទៅ១.០០០នាក់ឯណោះ ។

ក្រុមអ្នករបាំទាំងអស់នោះ មានតួនាទីសំខាន់ណាស់ គឺជាអ្នកដែលមានភារកិច្ច ចម្លងពាក្យបណ្តឹង ពាក្យបន់ស្រន់ ពាក្យឧទ្ទិសទាំងឡាយពីឋានមនុស្សលោកទៅឋាននៃព្រះ គឺឋានសួគ៌ ឋានត្រៃត្រឹង្សហើយពាំនាំនូវស័ព្ទសាធុការពរពីឋានសួគ៌ ចុះមកប្រោះព្រំដល់ឋានមនុស្សលោកវិញ ។ អ្នកទាំងនោះសុទ្ធតែជាស្រីបរិសុទ្ធមិនមានប្រឡាក់ប្រឡូសអ្វីនឹងគ្រឿងមន្ទិលសៅហ្មងទាំងខាងផ្លូវកាយ វាចា ចិត្ត តាមបែបមនុស្សសាមញ្ញឡើយ ។  លុះមកដល់ពេលប្រទេសជាតិជួបវិបត្តិខាងសាសនា ពិសេសក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ (១២៤៣-១២៩៥) ? ដែលមានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងក្លា របស់អ្នកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា សិវៈនិយម ពួកនេះបានកោសលុបរូប ឬបំផ្លាញព្រះពុទ្ធសាសនា បដិមា ផ្សេងៗជាច្រើន នៅប្រាសាទបាយ័ន និងទីដទៃទៀត ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងសម័យនោះ ពួកអ្នកកាន់អំណាច មានមន្ត្រី ធំៗ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង បានបង្ខំរួមរស់ស្នេហាជាមួយស្រីរបាំ «ពួកទេវទាសី» ក្បត់ទំនៀមមុន… ហើយប្រហែលជាចាប់តាំងពីពេលនោះមកហើយ ដែលគេឃើញមានការនិយមរបស់ពួកមន្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងដណ្តឹងយកស្រីរបាំធ្វើភរិយារបស់ខ្លួន ។ គេឃើញមានសេសសល់ជាក់ស្តែង ក្នុងសង្គមកម្ពុជា រហូតមកដល់ពេលមុនសង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៧០ផ្ទុះឡើងបន្តិច ។

អាស្រ័យដោយការមិនពេញចិត្តនឹងអំពើទាំងនោះ គ្រូរបាំបុរាណ ធំៗនៃជំនាន់អង្គរនោះដែលជាអ្នកកាន់ និងគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយសុទ្ធតែជាអ្នកដែលបានខិតខំ ចំណាយអស់កម្លាំងកាយ កម្លាំងប្រាជ្ញា និងទេពកោសល្យរបស់អាត្មាខ្លួនបង្ហាត់បង្ហាញ អប់រំសិល្បការិនីរបាំឱ្យបានល្អ បានល្បី ដើម្បីបម្រើព្រះពុទ្ធសាសនា ទៅតាមសទ្ធាជ្រះថ្លារបស់ខ្លួន ក៏បានដកខ្លួនថយរត់គេចទៅជ្រករស់នៅជាមួយប្រជារាស្ត្រជាពុទ្ធសាសនិក ពិសេសគឺយកអារាមខាងពុទ្ធសាសនាជាបង្អែក ហើយបង្កើតទម្រង់ល្ខោនថ្មីមួយប្រភេទទៀត ដែលមានសុទ្ធតែ ប្រុសៗ ជាអ្នករាំ ដើម្បីចៀសវាងកុំឱ្យអ្នកកាន់អំណាចទាំងឡាយបំផ្លាញសិល្បៈរបស់ខ្លួនបានទៀត ។

ការអធិប្បាយខាងលើនេះ គឺជាហេតុផលនានាដែលមតិទី១ បានលើកយកមកសំអាងដើម្បីបញ្ចប់អំពីការកកើតនៃទម្រង់ល្ខោនប្រុស ដែលចេញមកពីប្រភពតែមួយ គឺចេញពីល្ខោនក្បាច់បុរាណខ្មែរ ឬល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ ដែលមានសុទ្ធតែសិល្បការិនីជាអ្នករាំ សូម្បីតែតួអង្គប្រុសក៏ដោយនោះ ។

រីឯមតិទី២វិញ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងចម្ងល់ដែលថាតើហេតុអ្វីបានជាចាស់បុរាណខ្មែរយកសិល្បករ ប្រុសៗ ឱ្យរាំជាតួស្រី នៅក្នុងទម្រង់ល្ខោនពាក់មុខដូច្នេះ ? ឬក៏និយាយអំពីដើមកំណើតនៃល្ខោនខោលនោះ ? គេតែងតែលើកយកវិបត្តិនៃព្រះរាជវង្សស្តេចខ្មែរ ពិសេសគឺការប្តូររាជវង្សពីវង្សវរ្ម័នមកវង្សព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមដែលជាអតីតកសិករដាំត្រសក់មានរសជាតិផ្អែមពិសេសជាងគេ មកធ្វើជាទីសំអាង ។

នៅសម័យកាលមិនយូរប៉ុន្មាន មុនពេលដែលព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមបានឡើងសោយរាជ្យ ប្រទេសកម្ពុជាបានជួបវិបត្តិសាសនាមួយយ៉ាងធ្ងន់ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យស្តេចផែនដី និងមន្ត្រី ធំៗដែលកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងប្រជានុរាស្ត្រទៅទៅ ដែលនិយមគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា ។ តាត្រសក់ផ្អែមជាកសិករ និងជាពុទ្ធសាសនិកម្នាក់ដែលមានប្រជាប្រិយភាពធំធេងក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រ ព្រោះគាត់ជាមនុស្សស្លូតបូត ហើយឆ្លាតវាងវៃផង ។ ក្នុងការសម្រាកពីមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត តាត្រសក់ផ្អែមតែងតែនាំអ្នកស្រុកលេងមហោស្រពនានា ដែលនាំឱ្យកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់គាត់កាន់តែល្បី និងមានអ្នកស្រុកជិតឆ្ងាយ គោរព ស្រឡាញ់គាត់យ៉ាងច្រើនទៀតផង ។ ថ្ងៃមួយដោយឃើញថា ភោគផលកសិកម្មរបស់គាត់បានផលល្អ តាត្រសក់ផ្អែមក៏បេះត្រសក់ខ្លួនយកទៅថ្វាយព្រះរាជា និងបាននាំមហោស្រព គឺល្ខោន របាំនានា ទៅសម្តែងថ្វាយស្តេចផែនដីទៀតផង ។ ព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងត្រសក់ដែលមានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ពិសេសរបស់គាត់ណាស់ ហើយក៏ទ្រង់ចេញព្រះរាជបញ្ជាហាមមិនឱ្យតាត្រសក់ផ្អែមបេះត្រសក់យកទៅលក់ដូរ ឬក៏ឱ្យទៅអ្នកណាម្នាក់ឡើយ ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះដើម្បីរក្សាចម្ការត្រសក់នេះ ព្រះរាជាបានប្រទានលំពែងមួយដែលស្លឡើងដោយថ្មកាយសិទ្ធិ គឺជាលំពែងដ៏មានឫទ្ធិដល់តាត្រសក់ផ្អែម ។ ដើម្បីសាកល្បងថា តើតាត្រសក់ផ្អែមមានភក្តីភាពចំពោះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គ ឬក៏អត់ ? យប់មួយនោះព្រះអង្គទ្រង់គង់លើសេះជាជំនិះ ហើយទ្រង់នាំទាំងពលសេនាឯទៀតទៅឃ្លាំមើល រួចលបចូលទៅក្នុងចម្ការត្រសក់ ។

គាប់ជួនពេលនោះ តាត្រសក់ផ្អែមកំពុងតែមើលមហោស្រពស្រាប់តែក្រឡេកទៅឃើញមនុស្សលួចចូលក្នុងចម្ការ គាត់នឹកគិតថាជាចោរ ក៏លើកលំពែងឡើង ហើយពួយទៅក្នុងចម្ការត្រង់កន្លែងដែលមនុស្សលបចូលនោះ ។ លំពែងបានហោះទៅចាក់ត្រូវចំព្រះរាជាសុគតក្នុងពេលនោះទៅ ។ ដោយព្រះរាជាអង្គនោះគ្មានព្រះរាជបុត្រនឹងស្នងរាជបន្តពីព្រះអង្គ…ពួកសេនាបតីមន្ត្រីទាំងពួង ក៏លើកតាត្រសក់ផ្អែមឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ។

ដោយសារដើមកំណើតរបស់ព្រះអង្គជាតិជាកសិករ និងជាពុទ្ធសាសនិក ចូលចិត្តពលកម្ម  ស្រឡាញ់ធម្មជាតិ ស្រណោះស្រណោកជីវភាពស្រែចម្ការ ដែលព្រះអង្គធ្លាប់បានភពព្រសព្វរាល់ថ្ងៃ ក្នុងពេលបានឡើងសោយរាជ្យក្នុងបុរីមហានគរ ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមបានចាត់ចែងឱ្យសិល្បករ ជំនិតៗរបស់ព្រះអង្គច្នៃប្រឌិតបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈដែលមានភាពស្វាហាប់ ហើយលើកយករឿងរាមកេរ្តិ៍ដែលជារឿងមានប្រជាប្រិយភាពធំធេងក្នុងសង្គមខ្មែរ ទាំងក្នុងចំណោមអ្នកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទាំងអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ទាំងអ្នកមានជំនឿទៅលើអារក្សអ្នកតា ដែលជាជំនឿរបស់ខ្មែរដើមយកមកសម្តែង ផង។ គឺចាប់ពីពេលនោះមកហើយ ដែលល្ខោន ឬល្ខោនពាក់មុខដែលមានសុទ្ធតែសិល្បករ ប្រុសៗជាអ្នករាំបានចាប់កំណើតឡើង ។

ដូចបានជំរាបបញ្ជាក់ខាងលើម្តងរួចមកហើយថា រឿងរ៉ាវទាំងពីរដែលទាក់ទិននឹងប្រភពកំណើតល្ខោនខោល ដែលបានរៀបរាប់ដូចខាងលើ យើងសង្កេតឃើញមិនមានឯកសារណា កត់ត្រាឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាភស្តុតាងទេ…ប៉ុន្តែវាជារឿងនិយាយ តៗគ្នា ពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀត តាមការនិយមរបស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរតែប៉ុណ្ណោះ ។
ម្យ៉ាងទៀតទម្រង់ល្ខោនប្រុសនេះ មិនមែនមាននៅតែប្រទេសកម្ពុជាយើងនេះទេ ។ យើងសង្កេតឃើញមាននៅក្នុងប្រទេសនានាជាច្រើន ដែលធ្លាប់មានអារ្យធម៌ដ៏ចំណាស់ និងរីកចំរើនដូចជាប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសជប៉ុនជាដើម។

ទម្រង់ល្ខោនប្រុសដែលល្បីល្បាញជាងគេនៅប្រទេសឥណ្ឌា មានឈ្មោះថា «កាថាកាលី» (KATHAKALI) ដែលមានអាយុរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ។ ចំណែកនៅប្រទេសជប៉ុនវិញទម្រង់ល្ខោន«កាប៊ូគី» ( KABUKI ) ជប៉ុន ក៏មានសុទ្ធតែសិល្បករ ប្រុសៗជាអ្នករាំ ហើយក៏មានអាយុច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយដែរ ?

ចំពោះកាលបរិច្ឆេទពិតប្រាកដនៃដើមកំណើតរបស់ល្ខោនខោលវិញនោះ វារឹតតែជាការស្មុគស្មាញណាស់ទៅទៀត សម្រាប់យើងជាអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដ្បិតប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសបានជួបនូវផលវិបាកដោយសារសង្គ្រាមបំផ្លាញជាតិ ច្រើនជំនាន់រាប់មិនអស់ ។ គ្រប់សង្គ្រាមដែលបានកើតឡើងសុទ្ធតែបានបំផ្លាញវប្បធម៌ជាតិ តាមរយៈការបំផ្លាញឯកសារ បំផ្លាញបេតិកភណ្ឌ លួចយកសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិកម្ពុជា និងមានការកាប់សម្លាប់សិល្បករ ដែលជាឯកសាររស់របស់ជាតិខ្មែរជាដើម ។

ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ក៏នៅមានចំណុចពិសេសខ្លះ ដែលធ្វើឱ្យយើងអ្ន្កស្រាវជ្រាវចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង… នោះគឺល្ខោនខោល សម្តែងបានតែរឿងរាមកេរ្តិ៍មួយគត់ ។ ឆ្លងតាមចំណាប់អារម្មណ៍លើចំណុចនេះ ហើយក៏ដោយយោងទៅលើឯកសារ ដែលសេសសល់ច្រើនបង្គួរ ស្តីពីរឿងរាមកេរ្តិ៍នៅប្រទេសកម្ពុជានោះ អ្នកស្រាវជ្រាវសាកល្បងវិភាគដើម្បីបំភ្លឺពីកាលបរិច្ឆេទនៃទម្រង់ល្ខោនខោលនេះដូចតទៅ ។

រឿងរាមកេរ្តិ៍ជារឿងមួយដែលមានចំណាស់ជាងគេ ហើយមានប្រជាប្រិយភាពបំផុតនៅប្រទេសកម្ពុជា ។ បើតាមឯកសាររបស់ព្រះតេជគុណប៉ាង ខាត់ ក្នុងសៀវភៅព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសខ្មែរ ព្រះអង្គបានមានពុទ្ធដីកាថា ព្រហ្មញ្ញសាសនា ក៏ដូចជា ពុទ្ធសាសនាដែរ បានហូរចូលដល់ជ្រោយសុវណ្ណភូមិ «ក្នុងនោះមានប្រទេសកម្ពុជា» តាំងពី៣០៩ឆ្នាំមុន គ្រឹស្តសករាជមកម្ល៉េះ ។ ចុះបើព្រហ្មញ្ញសាសនាហូរចូលមក តើរឿងរាមាយណៈ ដែលជារឿងផ្សព្វផ្សាយពីឥទ្ធិពលសាសនានេះអាចហូរចូលមកក្នុងពេលនោះដែរឬទេ ? ឬក៏ហូរចូលមកក្នុងពេលដែលព្រាហ្មណ៍កៅណ្ឌិន្យ ចូលមកច្បាំង រួចរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងនាគី «សោមា» «ព្រះថោង និងនាងនាគ » ? ឬក៏ហូរចូលមកក្រោយពេលនោះ ប៉ុន្តែមុនសម័យអង្គរ ?

សព្វថ្ងៃគេសង្កេតឃើញមានសំណល់រឿងរាមកេរ្តិ៍ «រាមាយណៈ» ជាច្រើន នៅស្ទើរតែគ្រប់ទម្រង់នៃទម្រង់សិល្បៈខ្មែរដូចជា៖

១-សិល្បៈចម្លាក់
-រូបចម្លាក់ នៅប្រាសាទកោះកេរ សាងក្នុងដើមសតវត្សរ៍ទី១០ «អន្លើ ខ្លះៗ នៃរឿងរាមកេរ្តិ៍ » ។
-ប្រាសាទបន្ទាយស្រី កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១០ «អន្លើ ខ្លះៗនៃរឿងរាមកេរ្តិ៍» ។
-ប្រាសាទបាពួន ដើមសតវវត្សរ៍ទី១១ «អន្លើ ខ្លះៗនៃរឿងរាមកេរ្តិ៍ » ។

-ប្រាសាទអង្គរវត្ត សាងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១១១៣-១១៥២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរិយាវរ្ម័នទី២ នៅប្រាសាទនេះ រឿងរាមកេរ្តិ៍ ត្រូវគេឆ្លាក់នៅច្រើនកន្លែង ខុសៗគ្នា ដូចជានៅទ្វារខាងលិចជ្រុងខាងត្បូង ទ្វារខាងលិចជ្រុងខាងជើង ជញ្ជាំងខាងលិចជាដើម ។ ឯសាច់រឿងរាមកេរ្តិ៍វិញ គេសង្កេតឃើញមានច្រើនអន្លើ តាំងពីព្រះរាមទទួលជ័យជម្នះ ក្នុងការប្រឡងលើកធ្នូ… រាពណ៍ចាប់នាងសិតា ចម្បាំងរវាងព្រះរាម និងសម្ព័ន្ធមិត្តស្វាទល់នឹងពួករាពណ៍ និងអសុរឯទៀតជាសម្ព័ន្ធមិត្ត រហូតដល់ឆាកស្តីពីនាងសិតាលុយភ្លើងដើម្បីបញ្ជាក់ពីការស្មោះត្រង់របស់នាងចំពោះស្វាមី ថ្វីដ្បិតតែក្រុងរាពណ៍បានចាប់យកនាងទៅនគរក្រុងលង្លាអស់កាលយូរក៏ដោយ និងអន្លើផ្សេងពីនេះច្រើនទៀត ។

ប៉ុន្តែប្រការដែលគួរឱ្យសោកស្តាយជាទីបំផុតនោះគឺ រហូតមកដល់ថ្ងៃដែលយើងខ្ញុំកំពុងតែសិក្សានេះ រូបចម្លាក់មួយចំនួនកំពុងទទួលគ្រោះអាសន្នពីការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃសង្គ្រាម និងមួយចំនួនទៀតកំពុងតែទទួលការគំរាមកំហែងពីគ្រោះធម្មជាតិដូចជាអន្លើដែលបង្ហាញពីភក្តីភាពរបស់នាងសិតាចំពោះព្រះរាម «សិតាលុយភ្លើង» ដែលពេលនេះមើលស្ទើរតែលែងស្គាល់ទៅហើយ ព្រោះចម្លាក់នេះត្រូវពុកផុយរបេះជ្រុះដោយសារទឹកភ្លៀង ដែលច្រោះតាមដំបូលចុះមក ។

២-សិល្បៈនិទានរឿង ៖ ដែលជាទំនៀមទម្លាប់ពីបរមបុរាណរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា… ក្នុងការនិទានរឿងរាមកេរ្តិ៍ នៅប្រទេសកម្ពុជាសិល្បករជំនាញពីរនាក់ត្រូវគេស្គាល់ជាទូទៅគឺ៖ លោកតាគ្រុឌដែលមានដើមកំណើតនៅខេត្តកំពង់ចាម មានក្រាំងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ពិសេសរបស់គាត់មានកម្រាស់រហូតដល់ទៅកន្លះម៉ែត្របណ្តោយជាងមួយម៉ែត្រ… ។ ប៉ុន្តែក្រាំងនេះត្រូវបានគេបូជាជាមួយសាកសពរបស់គាត់ក្នុងពេលដែលគាត់អនិច្ចកម្មទៅ នៅភូមិកំណើតរបស់គាត់ ។

សិស្បករចំណានម្នាក់ទៀត គឺតាចក់មានដើមកំណើតនៅខេត្តសៀមរាប អ្នកទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែមានសំនួនវោហារពីរោះរណ្តំណែងណង ពូកែខាងនិទានរឿងរាមកេរ្តិ៍មាន
ការឆ្លាតវាងវៃ ច្នៃប្រឌិតរឿងទៅតាមលក្ខណៈពិសេសនៃសង្គមខ្មែរ ដូចជាអន្លើ ហនុមានភ្នាល់ទាញរោមជើងព្រះរាម ឬហនុមានដុតក្រុងលង្កាជាដើម ប្រកបដោយកាយវិការរស់រវើកធ្វើឱ្យអ្នកស្តាប់ស្លុងអារម្មណ៍ផ្ទុះសំណើចយ៉ាងខ្លាំងខ្ទរខ្ទារតាមការនិទានរបស់គាត់ ។

៣-ខាងសិល្បៈវិចិត្រកម្ម ៖ សំណល់ខាងសិល្បៈវិចិត្រកម្មផ្នែកគំនូរបុរាណ មានគំនូររឿងរាមកេរ្តិ៍មួយចប់ នៅក្នុងថែវវត្តព្រះកែវមរតកក្នុងបរិវេណព្រះបរមរាជវាំងនៅរាជធានីភ្នំពេញ ។ មានជាអន្លើរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្លះទៀតនៅតាមវិហារនានាដូចជាវិហារវត្តព្រះរាជបូព៌ ក្នុងទីរួមខេត្តសៀមរាបជាដើម ។

៤-ខាងទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាព
ខាងផ្នែកសិល្បៈទស្សនីយភាព យើងសង្កេតឃើញមានទម្រង់បី ដែលសម្តែងរឿងរាមកេរ្តិ៍ រហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះគឺ៖

ក-ល្ខោនក្បាច់បុរាណ ដែលមានសុទ្ធតែសិល្បការិនីជាអ្នករាំ សូម្បីតែតួព្រះរាម ឬព្រះលក្ម្សណ៍ក៏ដោយ ហើយអាចសម្តែងរឿង «រាមកេរ្តិ៍» ផងដែរ និងរឿងឯ ទៀតៗផង ដូចជារឿង «ព្រះជិនវង្ស» រឿង«ទិព្វសង្វារ» រឿង «ព្រះវេស្សន្តរ» រឿង«ក្រៃថោង» រឿង «ព្រះចន្ទគោរព» ជាដើម ។ល។

ខ-ល្ខោនស្រមោល ៖ ស្បែកធំដែលជាប្រភេទសិល្បៈសក្ការៈ សម្តែងបានតែរឿងរាមកេរ្តិ៍មួយគត់ មិនមានសម្តែងរឿង ផ្សេងទៀតឡើយ ។

គ-ល្ខោនខោល៖ ដែលជាល្ខោនពាក់មុខ ហើយមានសុទ្ធតែ ប្រុសៗជាអ្នករាំ សម្តែងបានតែរឿងរាមកេរ្តិ៍មួយគត់ ដូចជាល្ខោនស្រមោល ស្បែកធំដែរ ។

៥-ឯកសារសំណេរ ៖ ក្រៅពីទម្រង់សិល្បៈខាងលើ យើងនៅមានសំណល់ឯកសារខាងសំណេរ ដូចជាឯកសាររបស់អ្នកអង្គម្ចាស់វឌ្ឍឆាយាវង្ស ដែលពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតបោះពុម្ពផ្សាយ ហើយដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើសយកមកបញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីសិក្សាតាំងពីជំនាន់សង្គមរាស្ត្រនិយមមកម្ល៉េះ ។

បើតាមឯកសារនេះ យើងឃើញថា រឿងរាមកេរ្តិ៍របស់ខ្មែរ មានរហូតដល់ទៅ៨០ខ្សែ  ឯណោះ ។ ប៉ុន្តែឯកសារដែលបានរកឃើញ និងយកមកបោះពុម្ពផ្សាយហើយចំនួនតែ១៦ខ្សែប៉ុណ្ណោះ គឺពីខ្សែ១ដល់ខ្សែ១០ និងពីខ្សែ៧៥ដល់ខ្សែ៨០… នៅបាត់ចំនួន៦៤ខ្សែទៀត មិនទាន់រកឃើញ ។

បើយើងពិនិត្យមើលវិធីនិពន្ធក្នុងសៀវភៅទាំង១៦ខ្សែនោះ យើងឃើញថារបៀបនិពន្ធ មិនមែនសរសេរបែបប្រលោមលោកធម្មតាឡើយ ។ ផ្ទុយទៅវិញយើងឃើញជារបៀបកាត់កងឆាកល្ខោន ដោយកាត់សាច់រឿង ជាដុំៗ ជាអន្លើៗ បន្តបន្ទាប់គ្នា… ។ មានពាក្យពោលដែលយើងសង្កេតឃើញភាគច្រើនជាកំណាព្យបទកាកគតិ បទព្រហ្មគីតិ បទពំនោល និងបទពាក្យ៦ជាដើម ។ សម្រាប់ឱ្យអ្នកពោល និងសិល្បករអ្នកសម្តែង អាចសម្តែងបានងាយស្រួលទៅវិញ ។

មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងអត្ថបទជាច្រើននៃសៀភៅទាំង១៦ខ្សែនេះ មានពាក្យខ្លះ បញ្ជាក់ពីការដឹនាំរឿង បង្ហាញបទពោល និងមានឈ្មោះបទភ្លេងយ៉ាងច្រើនទៀតផង…។ ក្នុងចំណោមបទទាំងនោះ មានបទមួយឭចំនួនធំដែលអ្នកស្រាវជ្រាវ និងចងក្រងឯកសារពុំស្គាល់ព្រោះការសិក្សាផ្នែកតន្ត្រីនៅរកឈ្មោះពុំទាន់ឃើញអស់នៅឡើយ…។ ដូច្នេះអ្នករៀបរៀងសូមលើកយកតែបទមួយចំនួនដែលយើងស្គាល់ឈ្មោះ…យល់ពីសារសំខាន់របស់បទសម្រាប់ប្រើក្នុងល្ខោន ហើយដែលប្រជាជនកម្ពុជានិយមប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃ និងបទខ្លះទៀតដែលយល់ថា គ្រាន់តែជាការព្នាយឈ្មោះបន្តិចបន្តួច ទៅតាមពេលវេលាដ៏យូរលង់ប៉ុណ្ណោះដូចជា៖

១-បទស្ដេចលីលា ៖ខ្សែ១ ទំព័រ១ ជាពញាដើរ ខ្សែ៧៦ទំព័រ៩ហើយដែលសព្វថ្ងៃមានអ្នកខ្លះហៅផ្សាដឺន តាមភាសាថៃ ដែលបកប្រែយកពីឈ្មោះដើមរបស់ខ្មែរទៅ… និងអ្នកខ្លះហៅថាស្ដេចយាង ។

២-បទដំណក ៖ ខ្សែ០១ទំព័រ៤៧ ជាបណ្ហក ខ្សែ៣ ទំព័រ២៣ ជាបណ្ហក ខ្សែ៤ ទំព័រ២១, ជាកែវណក ខ្សែ៦ទំព័រ២២, ជាបិនណក ខ្សែ៩ទំព័រ១៥ ជាដំណក ខ្សែ៩ទំព័រ៣២, ជាបទក្រៅណក ខ្សែ៧៦ទំព័រ៣៣… ឈ្មោះក្រៅណកនេះត្រូវបានគេប្រើរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។

៣-បទឆាន ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ៣ ប្រហែលជាបទជើតឆាន ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃទេដឹង ?

៤-បទទ្រង់គ្រឿង ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ១ ប្រហែលជាបទខមទ្រង់គ្រឿង ដែលខ្មែរប្រើសព្វថៃ្ងទេដឹង ?

៥-បទស្ដេចលា ៖ ខ្សែ១ ទំព័រ៣២ រហូតដល់ខ្សែ១០ ទំព័រ២៤ បទនេះប្រហែលជាបទលា ដែលមានប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ព្រោះក្នុងឯកសារនេះ កន្លែងខ្លះបទឱត សរសេរជាសម្ដេចឱត ក៏មាន ។

៦-បទស្មឹងថង ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ៣៨ បទនេះប្រហែលជាបទសមិនថង សព្វថ្ងៃ ។

៧-បទពញាសោក ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ៣៩ បទនេះសព្វថ្ងៃអ្នកខ្លះហៅផ្យាសុ តាមភាសាថៃ ដែលបកពីឈ្មោះដើមរបស់ខ្មែរទៅ និងអ្នកខ្លះទៀតនិយមហៅបទ មន្ត្រីសោកាក៏មាន។

៨-បទថយ៉យ ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ៤៣ គឺបទតាយ៉យ ដែលមានប្រើសព្វថ្ងៃ ។

៩-បទក្លុម ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ១ រហូតដល់ខ្សែ៧៩ ឃើញប្រើឈ្មោះដដែល បទនេះគឺបទក្លុំ ឬក្លុម ឬខ្ញុំដែលជាឈ្មោះនិយមប្រើសព្វថ្ងៃ ។

១០-បទច្រះ ៖ ខ្សែ១ ទំព័រ១០ រហូតដល់ខ្សែ១០ ឃើញប្រើឈ្មោះដដែល…។ ចាប់ពីខ្សែ៧៥ ទំព័រ៦ សល់ខ្សែ៨០ ឃើញប្ដូរមកប្រើឈ្មោះត្រះវិញ បទនេះគឺបទត្រាក់ ដែលមានប្រើសព្វថ្ងៃ ។

១១-បទឌិត ៖ ខ្សែ១ ទំព័រ២៤ រហូតដល់ខ្សែទី៨០ ប្រើឈ្មោះដដែល ។ បទនេះគឺបទអូត ដែលគេនិយមប្រើសព្វថ្ងៃ ។

១២-បទស្មើ ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ១៥ រហូតដល់ខ្សែ៨០ ប្រើឈ្មោះដដែល ។ បទនេះគឺបទស្មើ ដែលប្រើសព្វថ្ងៃ ។

១៣-បទយានី ៖ ខ្សែ៧៧ ទំព័រ៤៨ រហូតដល់សព្វថ្ងៃប្រើឈ្មោះដដែល ។

១៤-បទដួងព្រះធាតុ ៖ ខ្សែ៧៦ ទំព័រ៤៦ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ប្រើឈ្មោះដួងព្រះធាតុដដែល ប៉ុន្តែមានអ្នកខ្លះនិយមហៅដួងប៉ាងថាត តាមភាសាថៃ ដែលបានមកពីឈ្មោះដើមរបស់ខ្មែរ ។

១៥-បទជុំព្រៃ ៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ៣ រហូតដល់ខ្សែបញ្ចប់ មានឈ្មោះបទជុំព្រៃដដែល ។ សព្វថ្ងៃឈ្មោះនេះ ក៏គ្មានដោះដូរអ្វីដែរ គឺឈ្មោះបទជុំព្រៃដដែល ។
១៦-បទពិលាប ៖ ខ្សែ២ ទំព័រ២២ រហូតដល់ខ្សែ ក្រោយៗ ហើយសព្វថ្ងៃបទនេះក៏មានឈ្មោះបទពិលាបដដែលគ្មានផ្លាស់ប្តូរអ្វីទេ ។
១៧-បទប្រគុំ ៖ ខ្សែ១ ទំព័រ៣២ ដល់ខ្សែចុងបញ្ចប់ឃើញប្រើឈ្មោះដដែល ហើយសព្វថ្ងៃបទមានឈ្មោះប្រគុំដដែលគ្មានផ្លាស់ប្តូរអ្វីទេ ។
១៨-បទឆា៖ ខ្សែ៧៥ ទំព័រ១ រហូតដល់ខ្សែ ក្រោយៗ ហើយសព្វថ្ងៃក៏នៅតែប្រើឈ្មោះបទឆា ដដែលគ្មានប្រែប្រួលឡើយ ។
១៩-បទជើតឈឹង៖ ខ្សែ៤ ទំព័រ២៤ និងទំព័រ៣០ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ក៏នៅតែប្រើឈ្មោះបទជើតឈឹងដដែល ។
២០-បទជើត ៖ ពីខ្សែ១ រហូតដល់ខ្សែចុងក្រោយឈ្មោះដដែល ហើយសព្វថ្ងៃឈ្មោះបទនេះក៏ត្រូវគេរក្សាទុកដដែលគ្មានការផ្លាស់ប្តូរអ្វីទាំងអស់ ។

-តាមរយៈការរៀបរាប់បទភ្លេងទាំង
ឡាយខាងលើនេះ និងមានឈ្មោះបទភ្លេងជាច្រើនទៀតតាំងពីខ្សែ១ ដល់ខ្សែ៨០ ដែលពុំទាន់អាចសម្គាល់ឱ្យបានច្បាស់លាស់នោះ… របៀបកាត់កងឆាកដោយចែកសាច់រឿង ជាឈុតៗបន្តគ្នា និងកំណាព្យជាពាក្យពោល ផ្សេងៗ ព្រមដោយពាក្យជាកំណត់ចំណាំនៃការដឹកនាំរឿងផងនោះ ជឿថាឯកសារសំណេរនេះ គឺប្រាកដជារឿងល្ខោន «Pièce de théatre» មិនមែនជារឿងប្រលោមលោក ឬក៏អត្ថបទប្រភេទដទៃទៀតឡើយ សមតាមការសន្និដ្ឋានរបស់លោកសាស្ត្រចារ្យ អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរដែលថា ៖ អត្ថបទរឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ជានាដ្យកថាមែន ។

ចុះបើឯកសារនេះ ជាអត្ថបទរឿងល្ខោនមែននោះ តើជាអត្ថបទរបស់ទម្រង់ល្ខោនណាមួយ ?

ដោយយោងទៅលើការនិយមរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងការប្រើវិធីសាស្ត្របែបបុរាណ «Méthode Empérique» ក្នុងការបន្តស្នាដៃពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀត ដោយបង្រៀនឱ្យទន្ទេញចាំមាត់ ឬក៏និយាយប្រាប់ តៗគ្នាពីឪពុកទៅកូន ពីគ្រូទៅសិស្ស និងដោយផ្អែកទៅលើភាពជាក់ស្តែងដែលមានសេសសល់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ នោះគេឃើញទម្រង់ល្ខោនបី គឺល្ខោនស្រមោល ល្ខោនពាក់មុខ និងល្ខោនក្បាច់បុរាណដែលសម្តែងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដូចបានជម្រាបពីខាងលើម្តងមកហើយ ។

ប៉ុន្តែបើលើកយកបច្ចេកទេសសម្តែងមកពិនិត្យឱ្យបានហ្មត់ចត់នោះ ឃើញថា ក្នុងទម្រង់ទាំងបីដូចជម្រាបខាងលើ… ឯកសាររឿងល្ខោននេះមិនមែនសម្រាប់ល្ខោនក្បាច់បុរាណទេ ព្រោះល្ខោនក្បាច់បុរាណជាល្ខោនដែលយកចម្រៀងជាក្រុម «  Choeur» ជាមធ្យោបាយជូនដំណើរសាច់រឿង និងជូនកាយវិការអ្នករាំ ដែលត្រូវហាត់យ៉ាងហ្មត់ចត់ជាមុន រហូតដល់ចាំស្ទាត់ ស្ទើរតែក្លាយជាស្វ័យប្រវត្តិ មិនមានប្រើបទពំនោល ដូចជាល្ខោនស្រមោល «ស្បែកធំ » ឬល្ខោនខោលឡើយ ។

ផ្ទុយទៅវិញ អត្ថបទសំណេរនេះ មានពាក្យពោលយ៉ាងច្រើន ដែលពីក្នុងខ្សែ១រហូតខ្សែ១០ប្រើពាក្យថាសំណា រួចពីខ្សែ៧៥ដល់៨០ឃើញប្រើជាបទរាប ឬនិយាយបទរាយ ដូច្នេះអត្ថបទល្ខោនរឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ បើមិនសម្រាប់ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំទេ មានតែល្ខោនខោលប៉ុណ្ណោះ ព្រោះទម្រង់ទាំងពីរមានប្រើពំនោលដូចគ្នា ។ ឯរបៀបប្រើបទភ្លេងពិណពាទ្យទៀតសោតក៏ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែរ … ។

ប៉ុន្តែបើយើងពិនិត្យទៅលើកំណត់ចំណាំ ដែលបញ្ជាក់ពីការដឹកនាំរឿងវិញ«La mise en scène»  ដូចជាពាក្យថា ៖

-ជើតឈឹង ហើយពោល៖ ខ្សែ៤ ទំព័រ៣០ ដែលបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថា ភ្លេងត្រូវលេងបទជើតឈឹង កាលណាអ្នកភ្លេងលេងចប់ហើយនោះអ្នកពោលត្រូវពោលបន្ត ។ ឬពាក្យថា ៖ ល្បងកាន់ ហើយជើតជំហានធំខ្សែ៤ ទំព័រ៥ ។

-បងនូវយកមេទៅបង្ហាញបុណ្យ ហើយមេដឹងគុណ ញញឹមញញែមរកបង ។
-ទេពីក្រោធប្រះខ្លួនហោង រាពណ៍ឱបហោះផ្សង អាណាថកបណ្តាលវេហាស៍ ។

ពាក្យនេះបញ្ជាក់ពីការសម្តែង និងការដឹកនាំរឿង គឺតួរាពណ៍ដែលត្រូវចាប់នាងសីតាត្រូវធ្វើកាយវិការជាចាប់ ឬប៉ះនាងដោយលឹបល ញញើតញញើម រួចហើយឈានជំហាន ធំៗដើម្បីដកថយដូចជាភ្ញាក់… រួចចូលចាប់នាងម្តងទៀត ចាប់បានហើយ «ឱបហោះយកទៅ…» ។ ការដឹកនាំរឿងរបៀបនេះ សង្កេតឃើញត្រូវបានគេថែរក្សារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ទោះក្នុងល្ខោនក្បាច់បុរាណក៏មាន ទោះក្នុងទម្រង់ល្ខោនខោលក៏មាន ។

ឬពាក្យថា ៖ ព្រះលក្ម្សណ៍វ័ណ្ឌមាលា ខ្សែ៥ទំព័រ៣៥ ។
-ដងណោះព្រះលក្ម្សណ៍នរបតី ដាលដោះរួសខ្មី ក៏វ័ណ្ឌមាលាដ៏សុគ្រីព ។
-ក្រាបថ្វាយបង្គំ សូមពរជីព ស្រេចហើយសុគ្រីព ក៏ហោះវឹងថ្កានពាលី ។

អន្លើនេះបើយោងតាមពាក្យកំណត់នៃការដឹកនាំរឿងខាងលើ ឃើញថាព្រះលក្ម្សណ៍ទ្រង់បំពាក់កម្រងផ្កាឱ្យសុគ្រីព ដែលត្រូវចេញច្បាំង នឹងពាលីជាបងប្អូនរបស់ខ្លួន ដែលមានរូបដូចគ្នាបេះបិទម្តងទៀតដើម្បីឱ្យព្រះរាម អាចចំណាំបានថា ណាជាសុគ្រីព ណាជាពាលី ន្អាលផ្លែងសរព្រហ្មាស សម្លាប់ពាលីឱ្យបានតាមបំណងរបស់សុគ្រីព ។

ដោយពិចារណាទៅលើកំណត់ចំណាំនៃការដឹកនាំររឿង ដែលមានក្នុងឯកសារល្ខោនរឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ និងដោយផ្អែកទៅលើបទពិសោធន៍នៃការសម្តែងល្ខោនខោល ឬស្បែកធំដែលមានសព្វថ្ងៃផងនោះ ជឿថាសំណេរនេះមិនមែនសម្រាប់ទម្រង់ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំទេ ព្រោះពាក្យទាំងអស់ជាពាក្យដែលបញ្ជាក់អំពីសកម្មភាពរបស់តួអង្គដែលមានជីវិតពិតទៅលើឆាកដែលអាចធ្វើកាយវិការយ៉ាងរស់រវើកដូចជារាពណ៍ចាប់នាងសីតា ដោយញញើតញញើម… រួចឱបនាងហោះយកទៅ… ។ ឬក៏តួព្រះលក្ម្សណ៍ត្រូវបំពាក់កម្រងផ្កាឱ្យសុគ្រីពជាដើម… ។

តាមរយៈការសិក្សាមកដល់ចំណុចនេះ មានជំនឿជឿជាក់ថា ឯកសារល្ខោនរឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ គឺជាសំណល់របស់ទម្រង់ល្ខោនខោលយ៉ាងពិតប្រាកដ មិនមែនទម្រង់ណាក្រៅពីនេះឡើយ ។

ម្យ៉ាងទៀតបើផ្អែកទៅលើប្រសាសន៍របស់លោកសាស្ត្រចារ្យឡុច ផ្លែង ក៏ដូចជាអស់លោកសាស្ត្រចារ្យ អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរច្រើនទៀត ដែលតែងតែពោលថា ស្នាដៃរឿងរាមកេរ្តិ៍ត្រូវបាននិពន្ធឡើងដោយអ្នកនិពន្ធមិនស្គាល់ឈ្មោះពីរនាក់ខុសគ្នា ពីខ្សែ១ដល់ខ្សែ១០ មានអ្នកនិពន្ធម្នាក់ និងពីខ្សែ៧៥ដល់ខ្សែ៨០ ជាស្នាដៃដែលសរសេរដោយអ្នកនិពន្ធមា្នក់ផ្សេងទៀត ។ រឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ត្រូវតាក់តែងឡើងមួយកំណាត់ប្រហែលជាក្នុងរយៈពេលមុនពេលដែលប្រទេសខ្មែរមានវិបត្តិសាសនា គឺទំនាស់រវាងអ្នកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ជាមួយនឹងអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងមួយកំណាត់ក្រោយទៀត ត្រូវរៀបរៀងក្រោយពេលមានវិបត្តិ ពោលគឺក្នុងភាគចុងក្រោយនៃសម័យអង្គរនោះឯង ។

មតិអស់លោកសាស្ត្រចារ្យ អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរខាងលើនេះ ហាក់ស្របគ្នានឹងមតិពីរខាងដើម ដែលជាពាក្យតំណាល តៗគ្នាដែលលើកយកវិបត្តិទំនាស់សាសនា ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ និងវិបត្តិរាជវង្ស គឺការប្តូររាជវង្សពីវង្សវរ្ម័ន មកវង្សតាត្រសក់ផ្អែម មកពន្យល់ដើម្បីជាហេតុបញ្ជាក់អំពីការកកើតឡើងនៃទម្រង់ល្ខោនប្រុសនោះ ។

មួយចំណែកទៀត បើយើងសាកល្បងពិនិត្យមើលរូបចម្លាក់លើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរ និងរូបភាពនៃល្ខោនខោល ដែលសេសសល់ដល់យើងសព្វថ្ងៃដូចជា រូបមេទ័ពស្វា និងពលស្វា មេទ័ពយក្ស ឬក៏ចលនាច្បាំងគ្នារវាងទ័ពស្វា និងទ័ពយក្ស សង្កេតឃើញថា មានលក្ខណៈដូចគ្នាស្ទើរតែទាំងអស់ ដែលជាហេតុនាំឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ និងចងក្រងឯកសារនេះមានគំនិតយល់ស្របថា កាសន្និដ្ឋាន ឬក៏គំនិតរបស់អស់លោកអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវខាងលើស្តីពីអំពីកាលបរិច្ឆេទកំណើតនៃទម្រង់ល្ខោនខោល ឬល្ខោនប្រុសនេះ ជាការសមរម្យណាស់ ។

ឯចំណុចដ៏វិសេសវិសាលមួយទៀតនោះ គឺការរកឃើញទម្រង់ល្ខោនមួយឈ្មោះថា ភាណី  «Bhani» នៅក្នុងសិលាចារឹក K-៩៩ នាសតវត្សរ៍ទី១០ ។ រាំ្ម ឬរមាំភាណី «Rmam Bhani» អ្នករាំភាណីសុទ្ធតែជាសិល្បករ ប្រុសៗ និងត្មោងភាណី «Thmon Bhani» គឺតន្ត្រីករប្រគំគ្រឿងដំ សម្រាប់ល្ខោនភាណីក៏សុទ្ធតែ ប្រុសៗដែរ ។

ពាក្យភាណីនេះ ជាភាសាសំស្ត្រឹត និងបាលីមកពីពាក្យថាភាណៈ ។ បើតាមវចនានុក្រមខ្មែរ ដែលជាស្នាព្រហស្ថរបស់សម្តេចព្រះសង្ឈរាជ ជួន ណាត បោះពុម្ពផ្សាយដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យត្រង់ទំព័រ៨១៨ នោះបានអធិប្បាយថា ភាណៈ ន.(បា) ដំណើរពោល ការនិយាយ ការប្រាប់ ការសូត្រ ។

ម្យ៉ាងទៀត អ្នកស្រាវជ្រាវ និងចងក្រងឯកសារក៏ឃើញមានទំនៀមមួយទៀត ដែលព្រះរាជវង្សានុវង្សនៃក្សត្រខ្មែរ ទ្រង់បានថែរក្សាទុកយ៉ាងល្អខ្ជាប់ខ្ជួន តាំងពីយូរលង់មកហើយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ គឺពិធីសូត្រភាណយក្សនៅក្នុងបរិវេណព្រះបរមរាជវាំង។ ពិធីនេះត្រូវក្រុមបាគូព្រាហ្មណ៍បុរោហិត «ផ្នែកព្រហ្មញ្ញសាសនា» និងព្រះសង្ឃ »ផ្នែកខាងព្រះពុទ្ធសាសនា» ប្រារព្ធធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ មុនពេលដែលពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិកម្ពុជាចូលមកដល់។ ពិធីនេះធ្វើឡើងដើម្បីកំចាត់ឧបទ្រពចង្រៃនៃឆ្នាំចាស់ ហើយសុំសិរីសួស្តី សុភមង្គលនៃឆ្នាំថ្មី មានដល់ព្រះនគរ និងប្រជារាស្ត្រកម្ពុជា ដែលគេច្រើនតែហៅថា ពិធីរំដោះគ្រោះព្រះនគរ ។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះអង្គបានប្រារព្ធពីធីសូត្រភាណយក្ស ឬពិធីរំដោះគ្រោះព្រះនគរនេះយ៉ាងអធិកអធម ក្នុងព្រះបរមរាជរាំងរាជធានីភ្នំពេញ ហើយបានផ្សព្វផ្សាយតាមទូរទស្សន៍ជាញឹកញាប់ទៀតផង ។

ម្យ៉ាងទៀត ពិតមែនតែមានរយៈកាលខុសគ្នាដល់ទៅរាប់ពាន់ឆ្នាំឯណោះ នោះបើយើងគិតពីសម័យអង្គរមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប៉ុន្តែបើយើងពិនិត្យមើលឱ្យដិតដល់នូវលក្ខណៈពិសេសរបស់ល្ខោនខោលដែលមានសព្វថ្ងៃ ទាំងការពោល ឬសូត្រ ទាំងសិល្បករតែ ប្រុសៗ និងកាលវេលាដ៏ពិសេស សម្រាប់ទម្រង់សិល្បៈល្ខោននេះសម្តែង គឺក្នុងពិធីចូលឆ្នាំថ្មី(ជាពេលវេលាសំខាន់បំផុតអាក់ខានសម្តែងមិនបានក្នុងឆ្នាំនីមួយៗនោះ) គួបផ្សំជាមួយនឹងទំនៀមទម្លាប់់ប្រពៃណី ពិធីសូត្រភាណយក្សនោះ យើងមានជំនឿជឿជាក់ថា ល្ខោនភាណីដែលមានចារក្នុងសិលាចារឹកក្នុងសម័យអង្គរនោះ ប្រាកដជាល្ខោនខោល ដែលយើងនិយមប្រើសព្វថ្ងៃនេះហើយ ។

ចំពោះបញ្ហាល្ខោនភាណី ឬល្ខោនខោលនេះ ក្នុងសៀវភៅ Music and Dance in Ancient Cambodia as evidenced by old khmer Epigraphy លោកស្រី ពៅ សាវរស់ បានសិក្សា និងពន្យល់យ៉ាងក្បោះក្បាយ ដូចតទៅនេះ ៖

The word Bhanni obviously of Skt. origin means a «dramatic performance with recitation» . In K-270 (IC IV, 70:16), it follows Khm. Thmon «percussion player». Therefore it was glossed by my predecessors as «a kind of percussion instrument», which was far from satisfactory. For in 10th c.K-99 (IC VI, 110(n) 8 , we read Rman Bhani «dancers…?, consisting of three men. If we understand» «dancers accompanied by percussion», it would be  a case of semantic tautology as regards the Khmer culture, because there is no dancing wihtout time-beating with some kind of percussion instruments. Since Bhani is not a Khm. word , I suggest we link it with Skt. Bhana «reciation, a sort of dramatic entertainment with narrative told by a reciter». At this juncture one is remanded of our traditional type of theatre including recitatives, Such as the  Yike-theatre, the performance of dramatised religious stories, and most of all our theatre of Ramayana, nowadays called lkhon khol. The troop of lkhon khol consists solely of males: actiors, percussion-players and reciters. The texts are worked out on various metres hance different rhythms given by the sound of a kettle-drum which accompanies the recitation. There are chances that thmon and rmam of old referred to «timpanists» and «actor-dancers»of Bhani-theatre, the ancestor of our modern lkhon khol.

បើល្ខោនភាណី ឬល្ខោនខោលដែល (ប្រជារាស្ត្រខ្មែរទូទៅសព្វថ្ងៃនិយមហៅ) ឬល្ខោនរាមកេរ្តិ៍ ដែល(អ្នកបាត់ដំបងខ្លះនិយមហៅ) ឬល្ខោនយក្សរាំ (តាមការនិយមរបស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ នៅកម្ពុជាក្រោមសម្រាប់សំគាល់ទម្រង់ល្ខោនពាក់មុខនេះ) ត្រូវបានបុព្វបុរសដូនតាកម្ពុជាកត់ត្រាទុកក្នុងសិលាចារឹកលេខ K-៩៩ នាសតវត្សរ៍ទី១០ និងក្នុងសិលាចារឹកលេខ K-២៧០  នោះ អ្នកស្រាវជ្រាវនិងចងក្រងឯកសារមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ទម្រង់ល្ខោនភាណី ឬខោលនេះប្រាកដជាបានយកយោនកំណើតនៅលើទឹកដីនៃមាតុភូមិកម្ពុជានេះ តាំងពីយូរអង្វែងមុនសតវត្សរ៍ទី១០ មិនខាន ៕

ប្រពភ៖ https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/146465.html

1 2 3 4 5 6 7 8

អំពីអ្នកនិព្ធ

Cambopost

Cambopost

អត្ថបទទាក់ទង

loading...

0 Comments

No Comments Yet!

There are no comments at the moment, do you want to add one?

Write a comment

Write a Comment

អំពីយើង

ខេមបូភេគ ជាគេហទំព័រក្នុងស្រុកមួយដែលផ្ដល់នៅពត៌មានកំសាន្ដ សុខភាព ការងារ កីឡា ពត៌មានជាតិទូទៅ ផ្សារលើអ៊ីធើណេត និង សេវាកម្មផ្សេងៗទៀតជាច្រើន។


យើងខ្ញុំរីករាយ និងផ្ដល់នៅពត៌មានទាន់ហេតុការណ៍ ដែលយើងដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រនានា ដែលអាចផ្ដល់ជាប្រយោជន៍ដល់បងប្អូន។


សូមបងប្អូនមេត្ដាផ្ដល់កម្លាំងចិត្ដដល់ក្រុមយើងខ្ញុំផង ដោយគ្រាន់តែចូលមកគេហទំព័រយើងខ្ញុំនៅពេលទំនេរ។


យើងខ្ញុំរងចាំការរិះគន់ និងស្ថាបនាពីបងប្អូនគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់



សូមអរគុណ!

ពត៌មានផ្សេងៗ

loading...

អត្រាប្ដូរប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃ

អត្រាប្តូរប្រាក់ : ២៨​ តុលា ២០១៦
៤,០៥០ រៀល / ដុល្លារអាមេរិក
រូបិយប័ណ្ណ ឯកតា ទិញ លក់
ដុល្លារអូស្រ្តាលី ៣,០៧៤ ៣,១០៤
យ៉ន់ចិន ៥៩៧ ៦០៣
អ៊ឺរ៉ូ ៤,៤១៣ ៤,៤៥៧
យេនជប៉ុន ១០០ ៣,៥៥៨ ៣,៥៩៣
បាតថៃ ១១៥ ១១៦
ដុងវៀតណាម ១,០០០ ១៨២ ១៨៣

តម្លៃប្រេងពិភពលោក

តម្លៃទំនិញថ្ងៃនេះ (​រៀល)

ម្ទេសហាវ៉ៃ: 5000.00/kgs
ខ្ទឹមស្លឹក: 13000.00/kgs
ស្ពៃថៃស៊ីម/ស្ពៃផ្កា: 6000.00/kgs
ស្ពៃតឿ: 5250.00/kgs
ស្ពៃចង្កឹះ: 3250.00/kgs
ផ្កាខាត់ណា: 7000.00/kgs
ស្ពៃក្រញ៉ាញ់: 5250.00/kgs
ស្ពៃខៀវ: 3175.00/kgs
ត្រកួនចិន/គ្រាប់: 5000.00/kgs

បណ្តាញសង្គ្រោះបន្ទាន់

ចំនួនអ្នកទស្សនា

0036014
Visit Today : 31
Visit Yesterday : 143
This Month : 592
This Year : 36014
Total Visit : 36014
Hits Today : 658
Total Hits : 279479
Who's Online : 6
Your IP Address: 54.204.139.136