ប្លង់ និង​ទិស​នៃ​ប្រាសាទខ្មែរ​បុរាណ​ខ្មែរ

10
Cambodia Website Design
Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​បានទទួល​ពី​ការសិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​អ្នក ឯកទេស​ខាង​វិស័យ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទបុរាណ អាច​ឲ្យ​យើង​ច្បាស់​ចំពោះ​ការរៀបចំ និង​វិធី​រក​ទិស​នៃ​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​នា​សម័យ​ដើម​។ អត្ថបទ​ដ៏​ខ្លី​នេះ គឺ​សង្ខេបនៃ​អត្ថបទ​មួយ​របស់លោក ពី​ហ្សា​ត បោះពុម្ព​ក្នុង​ឧបសម្ព័ន្ធ​នៃ​សៀវភៅ “​ចក្រភព​ខ្មែរ ពីស​.​វ​ទី​៥ ដល់ទី​១៤” ដោយ​លោក ក្លូត ហ្ស័​ក​។​
​ក​- ប្លង់​ប្រាសាទ​
​    ​ប្រាសាទ គឺជា​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​ដ៏​សំខាន់​ជាងគេ ដោយហេតុថា គឺ​នៅទីនេះ​ហើយ ដែល​គេ​តម្កល់​រូបសំណាក់​តំណាង​ឲ្យ​ព្រះអាទិទេព​សម្រាប់​សក្ការៈ​បូជា ហើយ​ផ្នែក​និមិត្តរូប គឺជា​ចំណុចកណ្តាល ឬ​ជ​ន្ទ​ល់​នៃ​ចក្រ​វា​ឡ តំណាង​ឲ្យ​ភ្នំ​សុមេរុ​។ បើ​និយាយ​ម្យ៉ាងទៀត ប្រាសាទខ្មែរ​ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ក្នុង​និមិត្តរូប​ចក្រ​វា​ឡ​បំ​ព្រួញ ដែលមាន​ភ្នំ​សុមេរុ​តំណាង​ឲ្យ​តួ​ប៉ម​កណ្តាល ជា​លំនៅស្ថាន​របស់​ទេព​។​

Cambodia Website Design

រូបភាព ១-២ : ប្លង់​ប្រាសាទ (​ពី​ហ្សា​ត​)​


​    ​ស្តីពី​ការរៀបចំ ឬ​តម្លើង​ប្លង់​ប្រាសាទ គេ​សង្កេតឃើញ​មានការ​វិវត្តន៍​ពី​សម័យកាល​មួយ​ទៅ​សម័យកាល​មួយទៀត​។ ក៏ប៉ុន្តែ​ជាទូទៅ ការរៀបចំ​គូស​ប្លង់​ប្រាសាទ​រមែងតែ​ពា​ក់័​ន្ធ​ទៅនឹង​សារៈសំខាន់​នៃ​អាគារ​ទាំងនោះ ដែល​សុទ្ធសឹងតែ​ជា​បូជនីយដ្ឋាន ជាហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ខ្នាត​នៃ​មូលនិធិ​ទាំងនោះ​មាន​ទំហំ ឬ​លក្ខណៈ​ខុសប្លែក​ពីគ្នា​ទៅតាម​កាលសម័យ​នីមួយៗ​។
​    ​ជាទូទៅ​ប្លង់​ប្រាសាទខ្មែរ មាន​ពីរ​ប្រភេទ​តែប៉ុណ្ណោះ គឺ​ប្លង់​ធម្មតា ៤​ជ្រុង​ស្មើ មាន​ទ្វារ​ចូល​តែមួយ ហើយ​បែរមុខ​ទៅ​កើត និង​ប្លង់​ផ្សំផ្គុំ ដោយ​ការសាងសង់​បន្ថែម​នូវ​ប​ណ្ឌ​ប​មួយ​លយ​ចេញ​ក្រៅ​នៅខាងមុខ ដែល​ស្ថិតនៅ​ទិសខាងកើត​។​
​    ​ក្រៅពី​ប្រភេទ​ប្លង់​ទាំងពីរ​នេះ យើង​ក៏បាន​ជួប​មាន​រាង ៨​ជ្រុង​ស្មើ នៅ​ករណី​ប្លង់​ប្រាសាទ​ឥដ្ឋ​មួយចំនួន​នៅ​សម្បូ​ណ៍​ព្រៃ​គុក ដែល​ត្រូវ​បានប្រសូត​ឡើង​នា​ដើម​ស​.​វ​ទី​៧​នៃ​គ​.​ស​។​


រូបភាព ១-៣ : ភ្នំ​ធម្មជាតិ​នាង​ក​ង្រី​, ប្រាសាទ​វត្ត​ភូ នៅ​ចង្កេះភ្នំ (​រូប អេ​ពី​ណា​ល់​) និង​ប្រាសាទភ្នំដា លើ​កំពូលភ្នំ (​ម​.​ត ២០០៣)

​    ​សូមជម្រាបថា ក្នុង​វិស័យ​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ ជាទូទៅ​គេ​អាច​និយាយបានថា ទម្រង់​ប្លង់​ទី​១​ខាងលើនេះ ដែលមាន ៤​ជ្រុង​ស្មើ គឺមាន​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​ក្នុង​អតីត​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ដែលមាន​ឈ្មោះថា ហ្វូ​-​ណន ឬ​នគរ​ភ្នំ​។ រីឯ​ប្លង់ ៤​ជ្រុង​ទ្រវែង គឺ​ស្ថិត​ក្នុងសម័យ​ចេនឡា​ពី​ចុ​ត​ស​.​វ​ទី​៦ ដល់​ស​.​វ​ទី​៨​នៃ​គ​.​ស​។​
​ខ​- ទិស​នៃ​ប្រាសាទ​    ​
​    ​ដោយសារតែ​ប្រាសាទខ្មែរ ជា​និមិត្តរូប​នៃ​លោកធាតុ​វិទ្យា​បំ​ព្រួញ ពោល​គឺជា​រូបភាព​នៃ​ភ្នំ​សុមេរុ ដែលជា​ស្នូល ឬ​ជ​ន្ទ​ល់​នៃ​ពិភពលោក បានជា​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា​លំនៅដ្ឋាន​របស់​ពពួក​ទេវតា ឬ​ឋានសួគ៌ ដែល​ប្រកបដោយ​សិរី​សួស្តី​គ្រប់ប្រការ​។ ជាទូទៅ ប្រាង្គ​ប្រាសាទខ្មែរ​រមែងតែ​បែរមុខ​ទៅ​ទិសខាងកើត តាម​ក្បូន​ហោរាសាស្ត្រ​។
​    ក៏ប៉ុន្តែ ទិស​នៃ​ទេវស្ថាន​ទាំងនោះ​អាច​កែប្រែ​តាម​ស្ថានភាព​ភូមិសាស្ត្រ​ជាក់ស្តែង​ដែល​តម្រូវ ដូច​ករណី​ប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ​ដែល​បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាងជើង និង​ប្រាសាទ​អង្ករ​វត្ត បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាងលិច​ជា​ឧទាហរណ៍​។ សូមបញ្ជាក់ថា ហេតុដែល​ប្រាសាទអង្គរវត្ត បែរ​ទៅរក​ទិស​ខាងលិច គឺ​បណ្តាលមកពី​កត្តា​ជំនឿ​សាសនា​។ ព្រោះថា ប្រាសាទ​ដ៏​ស្កឹមស្កៃ​នេះ ត្រូវបាន​ទទួលស្គាល់ថា ជា​កន្លែង​តម្កល់​ព្រះ​សព​របស​ព្រះបាទ​សូរិយា​វរ្ម័នទី​២ ដែលជា​ស្តេច​ស្ថាបនិក​។ សូម​រំឭក​ផងដែរ​ថា នា​សម័យអង្គរ​ទិស​ប្រាសាទ​ភាគច្រើន​ត្រូវគេ​គោរព​ជាង​សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ គឺជា​ទូទៅ​បែរ​ទៅ​ទិសខាងកើត លើកលែងតែ​ករណី​មួយ​ពីរ​តែប៉ុណ្ណោះ ។​
​    ​ភ្នំ ឬ​កំពូលភ្នំ ដែល​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ជំនឿ​បែប​ជី​វច​ល​និយម ត្រូវបាន​ចាត់ទុកថា ជា​កន្លែង​ពោរពេញ​ទៅដោយ​បុណ្យ​បារមី ពោលគឺ​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ រួមមាន អារក្ខ​អ្នកតា ម្ចាស់​ស្រុក ឥឡូវនេះ ក្នុងសម័យ​ឥទ្ធិពល​ឥណ្ឌា​ក៏បាន​ក្លាយទៅជា​បូជនីយដ្ឋាន​បែប​ព្រាហ្មណ៍​និយម​ទៅវិញ​។ ម្ល៉ោ​ហើយ ជានិច្ចកាល ទីតាំង​ស័​ក្ត​សិទ្ធិ​ទាំងនោះ​ត្រូវបាន​គេ​ជ្រើសរើស​ច្រើនជាងគេ ដើម្បី​សាងសង់​ស្ថាបនា​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ (​ឧទាហរណ៍ ភ្នំ​បូក​, ភ្នំ​ក្រោម​, ភ្នំ​បាណន់​) ដែល​តំណាង​ឲ្យ​ភ្នំ​សុមេរុ​ដ៏​មាន​ឫទ្ធ ជាទីគោរព​សក្ការៈ ។ ជួនកាល​ទៀត កំពូលភ្នំ​ក៏ត្រូវ​បាន​គេ​កែច្នៃ​ឲ្យ​ក្លាយទៅជា​ទីធ្លា​មួយ​ធំ ដើម្បី​សាងសង់​ប្រាសាទ​ជា​ថ្នាក់​នៅ​ចង្កេះភ្នំ​ឡើង​ទៅដល់​កំពូលភ្នំ​ជាដើម ។ គួរកត់សម្គាល់​ផងដែរ​ថា ចាប់តាំងពី​ស​.​វ​ទី​១១ ទើប​ផ្លូវ​ទៅកាន់​ប្រាសាទភ្នំ​ត្រូវគេ​បន្ថែម ហើយ​ធ្វើ​ផ្លូវ​ចូល​ជា​ថ្នាក់ៗ អំពី​ថ្មបាយក្រៀម ឬ​ថ្មភក់ (​ឧទាហរណ៍ ភ្នំ​ជី​សូរ​, ព្រះវិហារ​, វត្ត​ភូ​) ។
​    ​គេ​ក៏​សាងសង់​ប្រាសាទ​នៅតាម​វាលទំនាប​ផងដែរ ហើយ​ក្នុងករណីនេះ គេ​ត្រូវ​លើកដី​ឲ្យ​ខ្ពស់ (​ឧទាហរណ៍ ប្រាសាទប្រែរូប​) ដោយ​ជីក​កសិណ​នៅ​ជុំវិញ ដើម្បី​យក​ដី​ធ្វើជា​ខឿន ។ ជាទូទៅ គេ​អាច​និយាយបានថា ការសាងសង់​មិនមែន​ធ្វើឡើង ឬក៏​តម្រង់​ទៅរក​ទីតាំង ឬ​ទិស​ដោយ​ចៃដន្យ ក៏ប៉ុន្តែ​សមស្រប តាម​លោកធាតុ​វិទ្យា និង​តារាសាស្ត្រ​ដ៏​ពិ​សិទ្ធិ ដែល​គួបផ្សំ​និង​កត្តា​ភូមិសាស្ត្រ​ជាក់ស្តែង​ផងដែរ ។
​ជា​ព័ត៌មាន​បន្ថែម សូមជម្រាបថា ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​មនោ​គម​វិទ្យា​សាសនា នា​សម័យ​ដើម ជាពិសេស ក្នុង​វិស័យ​ស្ថាបត្យកម្ម ទិស​ខាងជើង​ឆៀង​ខាងកើត ឬក៏​ទិស​ខាងលិច​ពិតជា​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​ជំនឿ​សាសនា​យ៉ាង​ប្រាកដ ដូចជា​ការស្រាវជ្រាវរ​ប​ស់លោក ប៉ារីស ជា​ឧទាហរណ៍​ស្រាប់ ។​
​    ​ហើយ​ជានិច្ចកាល អ័ក្ស​នៃ​ប្រាសាទ គឺ​ទិសខាងកើត​ឆៀង​ខាងលិច​។ តើ​ទិស​នេះ​បានមក​ដោយ​វិធី​ណា​?
​    ​ជាបឋម​ត្រូវ​ជ្រាបថា ការតាំង​ទិស​នៃ​ប្រាសាទ​ជា​កិ​ច្ចមួយ​យ៉ាងសំខាន់​បំផុត ហើយ​ខកខាន​ពុំបាន​ឡើយ​។ ព្រោះថា ដូនតា​ខ្មែរ​ដែលជា​ស្ថាបនិក​បាន​ប្រារព្ធ​តាម​ក្រិ​ត្យ​ក្រម​ឥណ្ឌា​ពី​ព្រេងនាយ ហើយ​ការណ៍​នេះ​ធ្វើឡើង​ដោយមាន​ដំណាក់កាល​ជាច្រើន​។​
​    ​សូម​រំ​ឮ​កថា យោងតាម​លទ្ធផល​នៃ​ការស្រាវជ្រាវ​របស់លោក ពី​ហ្សា​ក ថ្មីៗ​នេះ ដែល​ផ្អែកលើ​គម្ពីរ​ជា​ភាសាសំស្ក្រឹត​ឈ្មោះ ម​យម​តៈ បកប្រែ​ជា​ភាសា​បារាំង​ដោយ​លោក ប្រ៊ូ​ណូ ដា​ហ្គេ​ន យើង​ដឹង អំពី​ការធ្វើ​គំនូស​ដើម្បី​តាំង​ទិស​នៃ​ប្រាសាទខ្មែរ នា​អតីតកាល​។​


​រូបភាព ១-៣ : ប្រាសាទភ្នំ​ខ្យង នគរ​ភ្នំ រាង​៤​ជ្រុង​ស្មើ​, ប្រាសាទ​សម្បូ​ណ៍​ព្រៃ​គុក ត្បូង (១) រាង​៤​ជ្រុង​ទ្រវែង និង រាង​៨​ជ្រុង​ស្មើ (​ម​.​ត ១៩៩៤)

​    ​ដូច​ទើប​ពោល ក្នុង​វិស័យ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទខ្មែរ ការតាំង​ទិស​នៃ​ប្រាសាទ គឺជា​ចំណុច​គោល​យ៉ាង​សំខាន់បំផុត​។ ព្រោះ​វា​រមែងតែ​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​តារាសាស្ត្រ ដូច​ការដែល​ប្រាសាទ​បែរមុខ​ទៅ​ទិសខាងកើត ដែលជា​ទិស​ព្រះអាទិត្យ​រះ ជា​សក្ខីកម្ម​ស្រាប់​។ យ៉ាងណាមិញ ទ្វារ​ចូលទៅ​កាន់​ប្រាសាទ​ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ​។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អ័ក្ស​របស់​ប្រាសាទខ្មែរ​ក៏​រមែងតែ​ស្របតាម​ទិសដៅ​ពី​កើ​តទៅ​លិច តាម​ដំណើរ​នៃ​វដ្ត​ព្រះអាទិត្យ​ដែរ លើកលែង​ករណី​ពីរ​បី​ទេ ដែល​ប្រាសាទខ្មែរ​បែរមុខ​ទៅរក​ទិស​ខាងលិច ឬ​ខាងជើង ដូច​ករណី​ប្រាសាទភ្នំដា អាស្រម​មហាឥសី និង​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​។ ទង្វើ​បែបនេះ គឺ​បណ្តាលមកពី​កត្តា​ភូមិសាស្ត្រ​មិន​អំណោយផល​គួបផ្សំ និង​និមិត្តរូប​នៃ​មរណៈ​ផង​។​
​    ​ជានិច្ចកាល ការសាងសង់​ប្រាសាទ ខ្មែរ​រមែងតែ​ទាក់ទិន​ទៅនឹង​លោកធាតុ​វិទ្យា តារាសាស្ត្រ ហោរាសាស្ត្រ ទំនៀមទម្លាប់ និង​ភូមិសាស្ត្រ​ផងដែរ ដោយហេតុថា ប្រាសាទខ្មែរ​ត្រូវបាន​សាងសង់ឡើង ដើម្បី​មូលហេតុ​សាសនា​។ បើ​យោង​លើ​ការស្រាវជ្រាវ​របស់លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​ខាងលើ យើង​អាច​សង្ខេប​សេចក្តី​ដូចខាងក្រោម​នេះ ៖
​    ​ដំបូង​គេ​ត្រូវ​ស្វែងរក​ទីធ្លា​ណាមួយ ដែល​ផ្ទៃដី​រាបស្មើ ស្ទង់​ដោយ​វិធី​ទឹក ផ្ទៃដី​នោះ​មាន​រាង​ជា ៤​ជ្រុង​ស្មើ ដោយ​ជ្រុង​នីមួយៗ​មាន​ប្រវែង​១​ព្យាម​។ ហើយ​នៅ​ចំ​កណ្តាល​នៃ​ទីធ្លា​នោះ គេ​ដាំ​ចំរឹង​ឈើ​មួយ​បញ្ឈរ​កំពស់​មួយ​ហត្ថ​។ បន្ទាប់មក គេ​គូស​រង្វង់​មួយ ដែល​អង្កត់ផ្ចិត​ស្មើនឹង​ពីរដង​នៃ​កំពស់​។​
​    ​ផ​១- ដំណាក់កាល​ទី​១ :

​    ​២- ដំណាក់កាល​ទី​២ :
​    ​នៅពេល​ព្រឹក ព​ន្លឹ​ព្រះអាទិត្យ ដែល​ចាំង​ប៉ះ​នឹង​ចំរឹង​បាន​បង្កើតជា​ស្រមោល​នៅលើ​រង្វង់​នៅ​ទិស​ខាងលិច​។​

​    ​៣- ដំណាក់កាល​ទី​៣ :
​    ​នៅពេល​ល្ងាច ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​ដែល​ចាំង​ប៉ះ​នឹង​ចំរឹង​បាន​បង្កើតជា​ស្រមោល​មួយ​នៅលើ​រង្វង់​នៅ​ទិសខាងកើត​។​

​    ​៤- ដំណាក់កាល​ទី​៤ :
​    ​បើ​យើង​ភ្ជាប់​ចំណុច​ដៅ​ទាំងពីរ​ដោយ​បន្ទាត់​មួយ​នឹង​បាន​ទិស ដៅ​ពី​ខាងកើត​ទៅ​លិច​ពុំខាន​។​

​    ​៥- ដំណាក់កាល​ទី​៥ :
​    ​ចេញពី​ចំណុច​ពីរ​ដដែល​នោះ គេ​គូរ​ធ្នូរ​ពីរ​កាត់​បានជា​រូប​ត្រី (​ម​ត្ស្យៈ​) ក្រោយពី​ភ្ជាប់​ដោយ​បន្ទាត់​មួយ គេ​នឹង​បាន​នូវ​ទិសដៅ​ជើង ត្បូង​យ៉ាង​ប្រាកដ​។​

​    ​អ្វីដែល​យើង​លើក​មក​អធិប្បាយ​នៅ​ខាងលើនេះ មិនមែនជា​អ្វី​ថ្មីថ្មោង​ទេ ចំពោះ​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​ស្ថាបត្យកម្ម​បុរាណ​។ ព្រោះ​ដូច​ពោល​ខាងលើ មាន​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ជាច្រើន​បាន​ដឹងឮ ក៏ប៉ុន្តែ​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​វិញ ព័ត៌មាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ខាងលើនេះ មហាជន​ខ្មែរ​ពុំទាន់ ឬក៏​មិនសូវ​ដឹងឮ​ប៉ុន្មាន​នៅឡើយ​ទេ​។ ដូច្នេះ​នៅទីនេះ យើង​សូម​លើក​បញ្ហា​នេះ​ជូន​ជា​ព័ត៌មាន​៕ (​ម​.​ត្រា​ណេ​)​

– See more at: http://www.cen.com.kh/culture/detail_cultureart/MDU3ZDRjNWIzNjZ#sthash.fumJ3PR9.dpuf

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

Comments

comments

You might also like More from author

ចែករំលែក