Ultimate magazine theme for WordPress.

- Advertisement -

ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា

0 2

ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ

ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ

ដោយ សុង ស៊ីវ

២. ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា

ពុទ្ធសាសនា​ក្នុងនីតិកាល​របស់​ព្រះសមណគោតម​បរម​គ្រូ​បាន​មក​ប្រតិស្ថាន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជាង ២៣ សតវត្សរ៍​ហើយ​គិត​មក​ទល់​ត្រឹម ព.ស​២៥១៣ នេះ ។

ក្នុង​រយៈពេ​ល​ដ៏​វែង​យ៉ាង​នេះ ពុទ្ធសាសនា​មិន​ដែល​សាបសូន្យ​ចាក​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឡើយ គ្រាន់​តែ​មាន​ពេល​ខ្លះ​ចម្រើន​រុងរឿង ពេល​ខ្លះ​មិន​សូវ​ចម្រើន​តាម​សម័យ​ទាំង ៥​គឺ ៖ សម័យ​បុរេប្រវត្តិ សម័យ​នគរភ្នំ សម័យ​ចេនឡា សម័យ​មហានគរ សម័យ​បច្ចុប្បន្ន

១. សម័យ​បុរេប្រវត្តិ (សម័យ​មុន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ)

បណ្ដាប្រទេស​ដែល​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជិត​គ្នា​សព្វថ្ងៃ​គឺ​ប្រទេស​ខ្មែរ សៀម លាវ និង​យួន ទាំង​៤​នេះ មាន​តែ​ប្រទេស​ខ្មែរ​មួយ​ទេ​ដែល​បាន​ទទួល​គោរព​ពុទ្ធសាសនា​មុន​គេ​បំផុត តាំង​ពី​មុន​សម័យ​នគរភ្នំ (ហ្វូណន) ជា​ច្រើន​រយ​ឆ្នាំ គឺ​តាំង​ពី​ព្រះអរហន្ត​ព្រះនាម​មោគ្គលីបុគ្គតិស្សត្ថេរ​បញ្ជូន​សមណទូត​មក ។ ព្រោះថា​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដែល​ហៅ​ថា​ផែនដី​សុវណ្ណភូមិ​នេះ ជា​ភូមិភាគ​នៅ​ចន្លោះ​ចិន និង​ឥណ្ឌា ។ ក្នុង​ភូមិភាគ​ជា​ចន្លោះ​ទាំង​មូល​នេះ មាន​តែ​ប្រជាជាតិ​៣​ទេ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ដើម​របស់​សុវណ្ណភូមិ​គឺ ខ្មែរ មន ចាម និងជ្វាម៉ាឡាយូ​មួយ​ទៀត​ស្ថិត​នៅ​ទី​ប្រជុំកោះ ។

ឯ​ភូមា សៀម​ លាវ និង​យួន​ជាដើម​នោះ មិន​ទាន់​កើត​មាន​ពូជ​ជាតិ​ក្នុ​ងលោក​នៅ​លើ​ទឹកដី​សុវណ្ណ​ភូមិ​អាស៊ី​ភាគ​ខាងគ្នេយ៍​​នៅ​ឡើយ ។

- Advertisement -

ក្នុង​គម្ពីរ​បឋម​សាមន្តប្បាសាទិកា គម្ពីរ​មហាវង្ស​ដែល​ផ្សាយ​ចេញ​ពី​ប្រភព​កោះសិរីលង្កា​នោះ ប្រាប់​ថា ក្នុង​ព.ស​២៣៤ គឺ​ក្នុង​ពុទ្ធសតវត្សរ៍​ទី​៣ (មុន​គ.ស​៣០៩​ឆ្នាំ) ក្រោយ​ពេល​ធ្វើ​តតិយ​សង្គាយនា​ក្រោម​ព្រះ​រាជូបត្ថម្ភ​នៃ​ព្រះបាទ​ធម្មាសោក​នាម​គធរដ្ឋ​ហើយ ព្រះ​អរហន្ត​ព្រះនាម​មោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ​បាន​បញ្ជូន​ព្រះសោណត្ថេរ និង​ព្រះឧត្ដរត្ថេរ មក​កាន់​សុវណ្ណភូមិ (អាស៊ី​ភាគ​អាគ្នេយ៍) យើង​នេះ ។ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​គម្ពីរ​នេះ មិន​បាន​ប្រាប់​ឲ្យ​ច្បាស់​ថា ក្នុង​សម័យ​ដែល​ពុទ្ធសាសនា​ចូល​មក​ប្ររទេស​ខ្មែរ​ជា​ដំបូង​បំផុត​នោះ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ណា រាជធានី​ខ្មែរ​តាំង​នៅ​កន្លែង​ណា​ទេ ព្រោះ​ជា​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ មុន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​យើង ។

បើ​តាម​ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​អ្នកប្រាជ្ញ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ អ្នកប្រាជ្ញ​សិលាចារឹក​ទាំងឡាយ​ដែល​ព្រះភិក្ខុ ប៉ាង ខាត់ អ្នកប្រាជ្ញ​សិលាចារឹក​ខ្មែរ​បាន​នាំ​មក​បកប្រែ​ផ្សាយ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​សរសេរ​ផ្សាយ​តាម​សៀវភៅ​ពុទ្ធសាសនា​២៥០០ ជាដើម​នោះ​ថា «តាម​សិលាចារឹក​ពុទ្ធសាសនា​សំស្ក្រឹត​នៅ​វ៉ូកាញ់ (ខេត្ត​ញ៉ាត្រាង អតីត​កម្ពុជា) ដែល​មាន​ចំណាស់​បរមបុរាណ​ជាងគេ​បង្អស់ នៅ​លើ​ទឹក​ដី​អាស៊ី​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នោះ អាច​ឲ្យ​ដឹង​បាន​ថា ពុទ្ធសាសនា​មក​ដល់​ប្រទេស​នគរ​ភ្នំ (ចិន​ហៅ​ហ្វូណន) មុន​ជាង​គេ​បង្អស់​ក្នុង​អាស៊ី​ភាគ​អាគ្នេយ៍​យើង​នេះ ។ តាម​ប្រភព​ឯកសារ​កោះសិរីលង្កា និង​សិលាចារឹក​តែ​ពីរ​ប៉ុណ្ណោះ យើង​អាច​សម្រេច​បាន​ថា ពុទ្ធសាសនា​បាន​ចូល​មក​ប្រទេស​ខ្មែរ​មុន​សម័យ​នគរភ្នំ គឺ​មុន​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ហ៊ុនទៀន ព្រះនាង​លីវយី ជាង​៣០០​ឆ្នាំ (មុន​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជាង​៣០០​ឆ្នាំ)» ។

សូម​បញ្ជាក់​ថា ត្រង់គម្ពីរ​សមន្តប្បាសាទិការ​ដែល​ថា​ព្រះសោណត្ថេរ និង​ព្រះឧត្ដរត្ថេរ​មក​សុវណ្ណភូមិ,… ហើយ​ត្រង់​ពហិរ​និទាន​នៃ​គម្ពីរ​ដដែល​នេះ​ថា លោក​និមន្ត​ទៅ​កាន់​កោះ​នោះ​គឺ​កោះ​គោកធ្លក​របស់​ខ្មែរ​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ឯង ។

២. សម័យនគរភ្នំ

ពី​ពុទ្ធសតវត្សរ៍​ទី​៦ ដល់​ទី​១១ គឺ​គ្រិស្ត​សតវត្សរ៍​ទី​១ ដល់​ទី​៦ (ព.ស​៥៤៣ ដល់ ១០៩៣ គ.ស​១ ដល់ ៥៥០)

ក្នុង​សម័យ​នគរភ្នំ (ហ្វូណន) នេះ ព្រះពុទ្ធសាសនា​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​មនុស្សធម៌ សីលធម៌ និង​អារ្យធម៌​នោះ​បាន​ផ្សាយ​ពាស​ពេញ​ព្រះរាជាណាចក្រ​នគរ​ភ្នំ យូរណាស់​ហើយ ដរាប​ដល់​មាន​សិលាចារឹក មាន​ព្រះពុទ្ធរូប សម្រាប់​ពុទ្ធសាសនិក​គោរព​បូជា​ស្ទើរ​គ្រប់​ទិសទី ដូច​នៅ​មណ្ឌល​កំពង់ផែ​បុរាណ​មួយ​របស់​ខ្មែរ​យើង​ឈ្មោះ អុក អែវ (អូកែវ) នៅ​មាត់​សមុទ្រ​នៃ​ប្រទេស​នគរ​ភ្នំ ត្រង់​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម​សព្វថ្ងៃ ជា​កំពង់​សម្រាប់​ទាក់ទង​ខាង​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្រៅ​ប្រទេស រវាង​អាស៊ី​ភាគ​អាគ្នេយ៍​និង​ប្រទេស​ឆ្ងាយៗ គឺ​មាន​ការ​ទាក់ទង​នឹង​កំពង់​ផែ​នៅ​មាត់​ទន្លេ​គង្គា ប្រទេស​ឥណ្ឌា កំពង់ផែ​នៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ និង​កំពង់ផែ​នៅ​មាត់​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ​ផង ។ នៅ​មណ្ឌល​អុកអែវ​នេះ គេ​បាន​រក​ឃើញ​បុរាណវត្ថុ​មាន​អាយុ​តាំង​ពី​គ្រិស្ត​សតវត្សទី១​ម៉្លេះ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប រូបអ្នកស្រុក រូបិយវត្ថុ​ជាតិ​រ៉ូម៉ាំង ជាតិ​ឥណ្ឌា និង​តួ​អក្សរ​ព្រហ្មី ។

ឯ​សិលាចារឹក​នៅ​វ៉ូកាញ់​នោះ គេ​អាច​ប្រដូច​តួ​អក្សរ​ទៅ​នឹង​សិលាចារឹក​រុទ្រទាម៉័ន នៅ​គីរនារ​ឬ​សាតករណិវសិស្ឋិបុត្រ​នៅ​កាន់ហេរី​ក្បែរ​ទន្លេ​គោទាវរី និង​ទន្លេ​ក្រឹស្នា​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ទក្ខិណទិស​បាន ។

ភាគបន្ត

Source: ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ

Comments
Loading...