Ultimate magazine theme for WordPress.

- Advertisement -

ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋខ្មែរ

0 7

ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ

ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ

ដោយ សុង ស៊ីវ

៣. ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋខ្មែរ

ក្នុង​ជំពូកទី២ ត្រង់​មាត្រា​៨ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ចែង​ថា «ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ» ។

ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ក្នុង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ខ្មែរ​យើង​លើក​តម្កើង​ពុទ្ធសាសនា​ទុក​ក្នុង​ច្បាប់​រដ្ឋ ជា​ទី​គោរព​សក្ការៈ​ដូច្នេះ ? តើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មាន​​គុណូបការៈ​យ៉ាង​ណា​ខ្លះ​ចំពោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា ?

បញ្ហា​នេះ​យើងអាច​ឆ្លើយ​បាន​គ្រប់​គ្នា តាម​ការ​គិត​ឃើញ​រៀងៗ​ខ្លួន​ឥត​ទើស​ទាល់​ឡើយ ។ ប៉ុន្តែ​ត្រង់​ចំណុច​គុណូបការៈ​យ៉ាង​សំខាន់​របស់​ពុទ្ធសាសនា​ដែល​មាន​ពិត​ប្រាកដ​ចំពោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នោះ​ប្រហែល​ឆ្លើយ​មិន​ត្រូវ​សព្វ​គ្រប់​ទេ ព្រោះ​ត្រង់​ចំណុច​ខ្លះ បើ​មិន​បាន​គិត​ឲ្យ​ដិតដល់ ហាក់​ដូច​ជា​គ្មាន​វិស័យ​ពុទ្ធសាសនា​ជួយ​ទ្រទ្រង់​ផង​ឡើយ ។

ឯ​ចំណុច​សំខាន់​នៃ​គុណូបការៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ចំពោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នោះ បើ​បំព្រួញ​ឲ្យ​ខ្លី​មាន ៣ គឺ ៖

  1. ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​មូលដ្ឋាន (Base) នៃ​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​ស្ថាប័ន​ជាតិ​ខ្មែរ​តាំង​ពី​មុន​គ្រិស្តសតវត្សរ៍ ៣០០​ឆ្នាំ ដរាប​បាន​កើត​ជា​អារ្យជាតិ​វិសេស​មួយ​ក្នុង​លោក ។
  2. ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​ប្រភព (Source) នៃ​ការ​រចនា​ភាសាខ្មែរ​ឲ្យ​រីក​ដុះដាល កើត​ជា​ភាសា​មួយ​ក្នុង​លោក​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​បី ។
  3. ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​ធានី(Capitale) ជា​ទីជម្រក​ធំ នៃ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ ។ ដោយ​គុណបំណាច់​នេះ ទើប​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​ប្រកាស​រំលឹក​គុណ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ខាង​ដើមក្បួន​របស់​ខ្លួន​ថា «នមោ ពុទ្ធាយ សិទ្ធំ» វិសេស​ប្លែក​ជាង​អក្សរសាស្ត្រ​នានា​ក្នុង​លោក ។

ឯអង្គ ៣ របស់​ភាសាខ្មែរ​នោះ​គឺ ៖

  1. សូរសាស្ត្រ (Phon​​étique) ក្បួន​ប្រើ​ខ្យល់​សំឡេង​ឲ្យ​លាន់​ឡើង មាន​ន័យច្បាស់លាស់​ធំ​ទូឡាយ​ឥត​ទើសទាល់​សូរសាស្ត្រ​ភាសា​ខ្មែរ​មាន​ឥទ្ធិពល​ជាង​គេ​ក្នុង​លោក អាច​ថា ត្រាប់​តាមភាសា​នានា​ក្នុង​លោក​បាន​ដូច​សុទ្ធៗ ។ ចំណែក​ខាង​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​វិញ ក៏​អាច​សរសេរ​តាម​សូរស័ព្ទ​ភាសា​នានា​ក្នុង​លោក​បាន​ដូច​ពិតៗ​ឥត​ទើសទាល់​ដែរ ដូចជា ហ្វ្រង្ក ដឺហ្គោល អុក្សីហ្សែន ជាដើម ។
  2. រូបសាស្ត្រ (Morphologie) ក្បួន​ចែក​ទី​ទម្រង់​ពាក្យ និង​ការ​បញ្ចេញ​ពាក្យ​ឲ្យ​មាន​រូប​តៗ​គ្នា​ទៀត​បាន ។ ភាសា​ខ្មែរ​ជា​ភាសា​មាន​រូប​រស់​រវើក​មិន​ស្លាប់​គាំង​នៅ​មួយ​កន្លែង​ឡើយ​ដូច​ពាក្យ​ថា កល់ ចេញ​ទៅជា កំណល់ ជា​ ខ្នល់ កាន់ កំណាន់ ខ្មាន់ កើត​ កំណើត ខ្នើត ។ល។
  3. និយន្តសាស្ត្រ(Sémantique) ក្បួន​វាក្យស័ព្ទ​និយាយ​ពី​ន័យ​របស់​ពាក្យ និង​ការ​ប្រែប្រួល​ន័យ ។ និយន្តសាស្ត្រ​ខ្មែរ​មាន​ច្រើន​បែប​គឺ ៖

ក. ពាក្យ​ដូច​គ្នា​មាន​ន័យ​ផ្សេង​គ្នា ដូចជា សាប (នាម) គ្រឿង​នេសាទុបករណ៍​ម្យ៉ាង ពួកទ្រូ លប លាយ សាប (គុណនាម) ដែល​ផ្ទុយ​ពី​ប្រែ សាប (កិរិយា) សាបព្រោះ​បណ្ដុះ​ដាំ ។ល។ ម្យ៉ាងទៀត​ពាក្យ​និយាយ​ឮ​ដូច​គ្នា​តែ​មាន​ន័យ​ផ្សេង​គ្នា តាម​អក្សរ តាម​ដំណើរ​សេចក្ដី ដូចជា ផ្សារ ផ្សារ​ចិត ចិត្ត គេ គេហ៍ កល កល់ ជប ជប់ ដុះ ដុស ។ល។

ខ. ពាក្យ​និយាយ​ឮ​ផ្សេង​គ្នា​តែ​មាន​ន័យ​ដូចគ្នា សម្រាប់​ប្រើ​តាម​ដំណើរ​សេចក្ដី ដូចជា វិនាស អន្ដរាយ ក្ស័យ អន្ដរធាន មោឃៈ សោះសូន្យ បាត់បង់ ទទេ ឃែត ។ ពាក្យ​ទាំងអស់​នេះ​មាន​ន័យ​តែ​មួយ គឺ មិន​មាន​ឬ​គ្មាន ។

គ. ការ​ប្រែប្រួល​ន័យ​ដោយ​ភ្ជាប់​ពាក្យ​ ដូចជា បង់ (កិរិយា) ដាក់ ទម្លាក់ចុះ បត់ (កិរិយា) ត្រឡប់ តាម​ទំនង ត្រឡប់​ជា​ផ្នត់ ។ យក​ពាក្យ​ពីរ​នេះ​មក​ត​ភ្ជាប់​ទៅ​ជា បង់បត់ កើតជា (នាម) ប្រែន័យ​ថា ទេព្រ័ក្សអារក្ស​អ្នកតា​ទៅ​វិញ ។

ឃ. ការ​ប្រែន័យ​តាម​សម័យ​ ដូចជា គោត្រ ន័យដើម​ថា ក្រោលគោ ប្រែជា​ខ្សែ​ស្រឡាយ ។ល។

ភាសា​ណា​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ទាំង ៣​នេះ ជា​ភាសា​ត្រឹមត្រូវ​មាន​វេយ្យាករណ៍ ហើយ​ដែល​ថា​អក្សរខ្មែរ មិន​ទាន់​មាន​វេយ្យាករណ៍​នោះ គឺ​មនុស្ស​ខ្មែរ​ទេ ដែល​មិន​ទាន់​ប្រមូល​វេយ្យាករណ៍​មក​សរសេរ ឯភាសា និង​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​នោះ មាន​វេយ្យាករណ៍​គ្រប់​សព្វ​ស្រេច​តាំង​ពី​សម័យ​មហានគរ​មក​ម៉្លេះ ប៉ុន្តែ​ចោរ​​បរទេស​វា​លួច​ក្បួន​វេយ្យាករណ៍​នោះ​បាត់​ទៅ​ក្នុង​សម័យ​កើត​សង្គ្រាម ។

ដោយ​ហេតុ​ពញរះពុទ្ធ​សាសនា​មាន​គុណូបការៈ​សំខាន់​យ៉ាង​នេះ​ចំពោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ហើយ ទើប​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ខ្មែរ បាន​ចារឹក​ទុក​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ ។

- Advertisement -

ឯន័យ​របស់​គុណូបការៈនោះ​ដូចជា​នាំ​មក​ពណ៌នា​ខ្លីៗ​តទៅ​នេះ ក្នុង​សម័យ​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​មាន​គ្រោះថ្នាក់ ចុះដុន​ដាប ខ្សោយ​ឥទ្ធិពល ដោយ​ហេតុ​ប្រទេស​ជិតខាង បង្កើត​សង្គ្រាម​ដណ្ដើម​ទឹកដី​ទ្រព្យសម្បត្តិ​គម្ពីរក្បួន​ច្បាប់​ខ្មែរ​នោះ ព្រះសង្ឃ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​ពុទ្ធសាសនា​ទាំងអស់​ក្នុង​ប្រទេស បាន​ថែរក្សា​អង្គការ​រដ្ឋ​ទុក​មិន​ឲ្យ​បាត់បង់​ឡើយ ដូចជា អង្គការ​អក្សរសាស្ត្រ អង្គការ​អប់រំជាតិ អង្គការសុខភិបាល អង្គការសង្គមកិច្ច និង​ការងារ អង្គការ​កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម អង្គការ​វិចិត្រសិល្បៈ និង​តូរ្យតន្ត្រី អង្គការ​ការពារ​ប្រទេស អង្គការ​ឃោសនាការ និង​អង្គការ​យុត្តិធម៌ ជាដើម ។

ក. វត្ត និង​អង្គការ​អក្សរសាស្ត្រ

ក្នុង​សម័យ​ប្រទេស​មាន​គ្រោះថ្នាក់ ខ្សោយ​ឥទ្ធិពល នៅ​តាម​ខេត្ត​ភូមិ​ស្រុក​គ្មាន​សាលា​រៀន​ឡើយ មាន​តែ​វត្ត​អារាម​ព្រះសង្ឃ​នេះ​ឯង​ជា​សាលារៀន​នូវ​វិជ្ជា​គ្រប់​ជំពូក ជា​វិទ្យាស្ថាន​របស់​ជាតិ ។

ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទាំងអស់ បាន​នាំ​កូនចៅ​ទៅ​ផ្ញើ​នឹង​ព្រះសង្ឃ​ចៅ​អធិការ​តាម​មណ្ឌល សង្កាត់ភូមិ ស្រុក​រៀងៗ​ខ្លួន មិន​គ្រាន់​តែ​ផ្ញើ​ឲ្យ​រៀន​ដល់​ម៉ោង​ចេញ​មក​ផ្ទះ​ទេ គឺ​ឲ្យ​ដេក​នៅ​បាយ​ទឹក​ក្នុង​វត្ត​តែ​ម្ដង ម៉្លោះ​ហើយ​វត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ត្រូវ​ទទួល​ភារៈ​របស់​ជាតិ​មួយ​ភាគ​ធំ ព្រះសង្ឃ​ជា​ចៅអធិការ​ត្រូវ​រៀបចំ​ឲ្យ​សិស្ស​ទាំងអស់​មាន​កន្លែង​ដេក​នៅ ចំណីអាហារ​បរិភោគ កន្លែងរៀន គ្រឿង​សិក្ខូបករណ៍​សម្រាប់​រៀន និង​គ្រឿង​ប្រើប្រាស់​គ្រប់​ជំពូក ដោយ​ចិត្ត​សប្បុរស​ពិតៗ ឥត​យក​ប្រាក់​ថ្លៃ​ឈ្នួល​អ្វី​ឡើយ លាភ​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនិក​ចែចែក​រំលែក​កសាង​វត្ត​អារាម​ផង ចិញ្ចឹម​ក្មេង​ជា​សិស្ស​ដែល​នៅ​សិក្សា​នោះ​ផង ។ ក្នុង​សម័យ​នោះ នៅ​វត្ត​ព្រះសង្ឃ​គ្មាន​សាលា តុ កៅអី សម្រាប់រៀន​ដូច​សព្វថ្ងៃ​ឡើយ មាន​តែ​កុដិ​ចៅអធិការ សាលា​ឆាន់​ជា​កន្លែង​រៀន គ្រូ​និង​សិស្ស​អង្គុយ​គង់​ផ្ទាល់​លើ​កន្ទេល​ សិស្ស​ម្នាក់ៗ មាន​ក្ដារ​ឈ្នួន​មួយ​ធ្វើ​ពី​ដើម​គ​ ឬ​ដើម​រកា​លាប​ម្រ័ក្សណ៍ ឬ​ខ្មុក​ពណ៌​ខ្មៅ ឯ​ដីស លោកគ្រូ​ឲ្យ​យក​ដី​ពិសេស​មក​ធ្វើ​តាម​បច្ចេកទេស​ក្នុង​សម័យ​នោះ ។

មុនដំបូង សរសេរ​អក្សរ​ធ្វើ​លេខ​លើ​ក្ដារ បន្ទាប់​មក​រៀន​មើល​សាស្ត្រា​ស្លឹករឹត ដូចជា​សាស្ត្រា​ច្បាប់​ក្រម​ជា​ដើម និង​រៀន​គិត​លេខ​ចំណោទ​នឹង​គ្រាប់​ក្បាច់ ។ ការ​រៀន​មើលសាស្ត្រា​ស្លឹករឹត​ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​បដិភាណ​ក្នុង​ការ​មើល​ថា​ផង ឲ្យ​ចេះ​ដឹង​ច្បាប់​ទម្លាប់ ពង្សាវតារ មនុស្សធម៌ សីលធម៌ និង​អារ្យធម៌​របស់​ជាតិ​ផង ។

កាលបើ​រៀន​បាន​ចេះអក្សរ​ហើយ ឲ្យ​រៀន​ធម៌​បួស​ជា​សមណេរ ភិក្ខុ​ទៀត​ដើម្បី​សិក្សា​ភាសា​បាលី​សំស្ក្រឹត​ឲ្យ​បាន​ចេះ​ដឹង​ជ្រៅជ្រះ​នូវ​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា និង​ឲ្យ​រៀន​ភាសា​អក្សរ​បរទេស​ខ្លះ​ទៀត​ផង ។ បើ​មិន​បាន​សិក្សា​បែប​នេះ​ទេ បម្រុង​លា​ចាក​សិក្ខាបទ​ត្រឡប់​ទៅ​បម្រើ​គ្រួសារ​វិញ​ឆាប់ៗ លោក​បង្រៀន​អំពី​វិជ្ជាជីវៈ​ផ្សេងៗ​លៃ​តាម​និស្ស័យ​របស់​ខ្លួន​គឺ​នរណា​ប៉ិន​ប្រសប់​ខាង​ការ​ជាងដែក ជាងឈើ ជាង​គំនូរ ជាង​ចម្លាក់ ឬ​តូរ្យតន្ត្រី​ជាដើម ក៏​ឲ្យ​សិក្សា​ខាង​នោះ​ល្ម​ប្រើការ​បាន ទើប​ឲ្យ​សឹក​មក​ផ្ទះវិញ ។

ក្នុង​ពេល​ចូល​ទៅ​សិក្សា​ក្នុង​វត្ត​នោះ លោកគ្រូ​មិន​មែន​បង្រៀន​តែ​អក្សរ​សាស្ត្រ និង​វិជ្ជាជីវៈ​នោះ​ទេ លោក​បាន​បង្រៀន​អំពី​សុជីវធម៌ ឲ្យ​ចេះ​ប្រើ​ឥរិយាបថ ដើរ​ ឈរ អង្គុយ ដេក និយាយ​ស្ដី​ឲ្យ​មាន​បែបបទ ចេះ​គួរ​សម​ ស្គាល់​ខុសត្រូវ តាម​ប្រពៃណី​អារ្យធម៌​ជាតិ​ទៀត ។

ចំពោះ​សិស្ស​ណា​ដែល​មាន​និស្ស័យ​ឈ្លាសវៃ​ខាង​អក្សរសាស្ត្រ លោកគ្រូ​ឲ្យ​រៀន​ធ្វើ​អ្នក​និពន្ធ កវីនិពន្ធ តែងសេចក្ដី តែងកាព្យ ហើយ​ចារលើស្លឹករឹត ឬ​សរសេរ​ក្នុង​ក្រាំង​ទុក​ជា​ក្បួន​ច្បាប់​សម្រាប់​រៀន​តៗ​មក​ទៀត ដើម្បី​រក្សា​អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិ ភាសា​ជាតិ​ដែល​ជា​លក្ខណៈ​សំខាន់​បំផុត​របស់​ជាតិ ទុក​កុំ​ឲ្យ​បាត់បង់​ព្រោះថា បើ​អក្សរសាស្ត្រ​រលត់ ភាសា​ត្រូវ​រលំ ជាតិ​ត្រូវ​រលាយ​បាត់បង់​ចាក​ពី​ពិភព​លោក​មិន​ខាន ។

អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ ទើប​ព្រះសង្ឃ​គ្រប់​វត្ត​អារាម​ក្នុង​ពេល​នោះ​ខំ​រក្សារ​អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិ​ទុក និង​លើក​តម្កើង​កុំ​ឲ្យ​ចាញ់​ប្រៀប​ប្រជាជាតិ​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​ពិភពលោក ដែល​គេ​ខំ​ថែរក្សា​លើក​តម្កើង​អក្សរសាស្ត្រ និង​ភាសា​គេ​ស្មើ​ជីវិត ទោះបី​គេ​ទ័លក្រ​លំបាក​តោក​យ៉ាកយ៉ាងណា ឬ​អក្សរ​របស់​គេ​នោះ​ពិបាក​សរសេរ​ ពិបាក​រៀន​យ៉ាងណា ក៏​គេ​មាន​សម្បជញ្ញៈ ដាស់តឿន​ទាញ​ញាក់​សរសៃ​វិញ្ញាណ​គេ​ឲ្យ​មាន​ស្វាមីភក្តិ​ចំពោះ​អក្សរ​សាស្ត្រ​ភាសា​ជាតិ​ជានិច្ច ដូច​ពួក​ចិន​អេតចាយ​រែក​កញ្ជោ​ទិញ​សម្បក​ដប​ជាដើម ដែល​ក្រ​មាន​តែ​ខោ​លើ​ជង្គង់ រសាត់​អណ្ដែត​សែត​អញ្ចង់​មក​ជ្រក​រស់​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​យើង​នោះ គេ​មាន​សម្បជញ្ញៈ​ចំពោះ​អក្សរសាស្ត្រ​គេ​ស្មើ​ជីវិត ដូចជា​នៅ​តាម​សរសេរ​ផ្ទះ​មាត់ទ្វារ​បង្អួច និង​ចង្ក្រាន​បាយ​ក៏​មាន​បិទផ្ទាំង​អក្សរចិន ដែល​សរសេរ​ដោយ​ផ្ចិតផ្ចង់ លើក​តម្កើង​ឲ្យ​អក្សរ​ជាតិ​គេ​មាន​តម្លៃ​ដែរ ។

ដោយ​ព្រះ​សង្ឃ​គ្រប់​វត្ត​អារាម​មាន​សម្បជញ្ញៈ​បែប​នោះ ខំ​បីបាច់​រក្សា​លើក​តម្កើង​អង្គការ​អក្សរសាស្ត្រ​នេះ​ឲ្យ​មាន​វឌ្ឍនភាព​ជានិច្ច​នោះ ក្នុង​ប្រទេស​ក្រខ្សត់ខ្សោយ​ក៏​ដូច​នៅ​ក្នុង​គ្រា​ចម្រើន​រុងរឿង​ដែរ ។

លុះ​មក​ដល់​សម័យ​ចម្រើន​រុងរឿង អង្គការ​អក្សរសាស្ត្រជាតិ​បាន​ចេញ​ពី​វត្ត​អារាម​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ស្រុកភូមិ កើត​ជា​ក្រសួង​សិក្សាធិការ​ជាតិ​ឡើង​ដោយ​មាន​វិជ្ជា​អក្សរសាស្ត្រ​អន្តរជាតិ តាម​សម័យ​និយម​ផ្សំ​ជាមួយ​ផង ។

ឯក្បួន​ច្បាប់​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ខ្លះ ដូចជា​ច្បាប់​ក្រម ច្បាប់​ហៃមហាជន ច្បាប់ប្រុស​ស្រី រឿងកាកី ទុំទាវ និង​ហង្សយន្ត​ជាដើម ដែល​ក្នុង​សម័យ​មុន​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​ មាន​តែ​កូនសិស្ស​លោក​រៀន​នោះ ឥឡូវ​បាន​ទៅ​នៅ​ក្នុង​សាលា​ជាតិ​ឯស្រុក​ភូមិ​អស់​ហើយ ។

ផ្នែក​អង្គការ​អក្សរសាស្ត្រ​នេះ ទោះបី​បាន​ចេញ​ដំណើរ​មក​ពីវត្តអារាម​ទៅ​ទទួល​វឌ្ឍនធម៌​ពី​រដ្ឋ​ផ្ទាល់​ហើយ​ ក៏​ព្រះសង្ឃ​គ្រប់​វត្ត​ទាំងអស់​នៅ​តែ​តាម​ជួយ​ទ្រទ្រង់ បង្កើត​វឌ្ឍនធម៌​ខាង​អក្សរសាស្ត្រ​ពេញ​ទំហឹង ដូចជា ជួយ​បង្កើត​ពាក្យ​វប្បធម៌​អក្ខារវិរុទ្ធ និង​ជួយ​សង់​សាលា​បឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ វិទ្យាល័យ មហាវិទ្យាល័យ និង​ជួយ​ទំនុកបម្រុង​ពួក​សិស្ស​ឲ្យ​សំណាក់​ដេក​នៅ​បាយ​ទឹក​ក្នុង​វត្ត​អារាម​ជាច្រើន​ម៉ឺន​នាក់​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ គ្រប់​វត្តអារាម​ដែល​នៅ​ជិត​សាលា​រៀន​ក្នុង​ព្រះរាជអាណាចក្រ​ទាំងមូល ។

ភាគបន្ត

Source: ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ

Comments
Loading...