Ultimate magazine theme for WordPress.

- Advertisement -

សុខោទ័យ​និង​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ខ្មែរ

0 0

ពុទ្ធបដិមា​នៅ​សុខោទ័យ

ស្ថិត​នៅ​ខាងជើង​នៃ​ព្រះរាជ​ធានី​អង្គរ​ សុខោទ័យ ដែល​ត្រូវ​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុងស្រុក​វិស្ណុលោក​ និង​អតីត​ខេត្ដ​មួយ​នៃ​ចក្រភព​អង្គរ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ជនជាតិ​ថៃ​ដណ្ដើម​យក​បាន​ ហើយ​ត្រូវ​ផ្ដាច់​ចេញពី​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ ហើយ​ការ​លេចធ្លោ​ឡើង​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​មុន​ដំបូង​បង្អស់ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​វាសនា​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​ផ្លាស់​ប្ដូរ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ។​

លោក មីសែល ត្រាណេ អ្នកឯកទេស​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ខ្មែរ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ដោយ​ការ​បង្កើត​រដ្ឋ​ថៃ​នេះ​ហើយ​ដែល​ទំហំ​ចក្រភព​អង្គរ​ត្រូវ​បាន​បង្រួម​បន្ដិច​ម្ដងៗ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​គ្រោះថ្នាក់​អសន្ដិសុខ​បណ្ដាល​មក​ពី​ការ​វាយឆ្មក់​មិន​ឈប់​ឈរ​នៃ​រដ្ឋ​នេះ ។​  លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ ជនជាតិ​ខ្មែរ​ដែល​ធ្លាប់តែ​រស់នៅ​ក្នុង​អតីត​ដែនដី​ខ្មែរ​ បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ថៃ​ ហើយ​ដើម្បី​ធានា​នូវ​លក្ខណៈ​សង្គម​និង​អធិបតេយ្យភាព​របស់​ជាតិ ​អ្នកដឹកនាំ​ថៃ​បាន​យក​លទ្ធិ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​ហីនយាន​ឬ​ថេរវាទ ​មក​ធ្វើ​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ ។ ​ដូច្នេះ​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ដែល​រស់នៅ​ក្នុង​អាណាខេត្ដ​នានា ត្រូវ​បាន​ជ្រួតជ្រាប​ដោយ​មនោគមន៍វិជ្ជា​ថ្មី​ ហើយ​អាណាខេត្ដ​ទាំងនោះ​បាន​ទទួល​នូវ​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ភាសាបាលី​ ហើយ​លាតសន្ធឹង​ដល់​ព្រះរាជ​ធានី​អង្គរធំ ។​

លោក​មីសែល ត្រាណេ​បាន​បន្ត​ថា​ អ្វី​ដែល​ពោល​ខាងលើ​នេះ មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​ ខ្មែរ​ទើបតែ​ចេះ​ប្រើ​ភាសាបាលី​តាម​រយៈ​ជនជាតិ​ថៃ​នោះ​ទេ គឺ​ស្ថានភាព​នេះ​ហើយ​ដែល​អាច​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ការ​ជ្រួតជ្រាប​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ថេរវាទ​ទៅ​លើ​ស្ថាបត្យកម្ម​ផ្សេងៗ​ ហើយ​ការ​លូតលាស់​ថ្កើងថ្កាន​របស់​អំណាច ព្រមទាំង​ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​វប្បធម៌​រវាង​នគរ​ខ្មែរ​និង​សុខោទ័យ​ដែល​បាន​ក្លាយទៅជា​មហាអំណាច​មួយ​ក្នុង​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ដីគោក ​សម​ស្រប​តាម​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​របស់​សង្គម ។ វា​ជា​ការ​ធម្មតា​ទេ​ដែល​ក្នុង​ប្រវត្ដិ​នៃ​មនុស្សជាតិ​ គេ​ឃើញ​កម្រិតវប្បធម៌​មួយ​ទ្រុឌទ្រោម​ដុនដាប ក្នុង​ពេល​ដែល​វប្បធម៌​មួយ​ទៀត​រីក​ដុះដាល​ឡើង​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ​និង​ឆាប់រហ័ស​បំផុត ។​

អ្នកឯកទេស​រូប​នោះ​បាន​បន្ថែម​ថា ក្នុង​បរិបទ​នេះ​ហើយ​ដែល​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ត្រូវ​បាន​ស្រុត​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​បំផុត ហើយ​រចនាសម្ព័ន្ធ​សង្គម​ខ្មែរ​ដែល​ប្រកបដោយ​បញ្ញតិ​ដ៏​រឹងប៉ឹង​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ ។ ​លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ​ទស្សនវិជ្ជា​ស្ដីពី​សង្គម​និង​លោក​របស់​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ ក៏​បាន​ប្រែប្រួល​ផង​ដែរ​ ហើយ​បន្ដិច​ម្ដងៗ​ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ដោយ​មូលដ្ឋាន​នៃ​ជំនឿ​ថ្មី​ ដែល​ដាក់​តម្លៃ​លើ​វិស័យ​សីលធម៌​ សច្ចធម៌ ​និង​ព្រហ្ម​វិហារធម៌​ ខុស​ពី​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍​ដែល​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​ពលិកម្ម​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ សម្រាប់​ទ្រទ្រង់​និរន្តរភាព​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ។​

ទាំងនេះ​បណ្ដាល​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្ដ្រ​ទាំងមូល​នៃ​ទីក្រុង​អង្គរ​ត្រូវ​រេចរឹល​ បាត់បង់​នូវ​កិត្យានុភាព ​ថាមពល​បន្ដិច​ម្ដងៗ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ គេ​ក៏​កត់សម្គាល់​ផង​ដែរ​ថា ដោយសារ​ទស្សនៈ​នៃ​មនោគមន៍វិជ្ជា​នៃ​លទ្ធិ​ថេរវាទ​មិន​បាន​មាន​ទម្ងន់​ទៅ​លើ​សម្ភារៈ​និយម ​ការ​សាងសង់​នូវ​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ និង​ផែនការ​សាងសង់​ធំៗ​ដើម្បី​ប្រយោជន៍​សាធារណៈ​ ដូចជា ​ជីក​បារាយណ៍​ សាងសង់​ស្ពាន ​ថ្នល់ ​ក៏​ត្រូវ​បញ្ឈប់​ដែរ ។​

- Advertisement -

លោក​មីសែល ត្រាណេ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ កត្ដា​សំខាន់​មួយ​ទៀត​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​វប្បធម៌​អារ្យធម៌​អង្គរ​ស្រុត​ចុះ​យ៉ាងដំណំ​នោះ​ គឺ​កត្ដា​សឹកសង្គ្រាម​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ខ្ទេចខ្ទាំ​សឹងតែ​ងើបមុខ​មិន​រួច ។ សង្គ្រាម​មិនមែន​ត្រឹមតែ​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ខេត្ដ​ឬ​ទីក្រុង​សំខាន់ៗ​ក្នុង​ទឹកដី​ខ្មែរ​តែ​ប៉ុណ្ណឹង​ទេ សូម្បី​ខេត្ដ​នានា​របស់​ខ្មែរ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន ​ដូចជា​សុខោទ័យ​ផ្ទាល់​ក៏​ត្រូវ​ដុត​កម្ទេច​ផង​ដែរ ដោយ​សង្គ្រាម​វាតទី​ទឹកដី​ក្នុង​អតីតកាល ។ ការ​បាក់បែក​ស្រុក​ចុះ​ខ្ទេច​ខ្ទាំ​នៃ​ទីក្រុង​បុរាណ​ខ្មែរ ព្រមទាំង​ទេវស្ថាន​វត្ដ​អារាម​ដែល​ក្នុង​នោះ​បាន​តម្កល់​ទេវរូប ព្រមទាំង​ព្រះ​រូប​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​ផង គឺជា​បាតុភូត​សង្គម​ជាក់ស្ដែង ដែល​ផ្អែក​លើ​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ និង​ការ​វិនិច្ឆ័យ​លើ​វត្ថុបុរាណ ។ ឧទាហរណ៍​ករណី​ភាគច្រើន​ត្រូវ​បាន​យើង​រក​ឃើញ​តាម​រយៈ​ស្លាកស្នាម​ស្ថាបត្យកម្ម​ដែល​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ភាព​បាក់បែក​នូវ​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​និង​បុរាណ​ស្ថាន​ទាំងនោះ​ មិនមែន​បណ្ដាល​មក​ពី​កត្ដា​ធម្មជាតិ​នោះ​ទេ ។​

លោក​ត្រាណេ បាន​បន្ត​ថា ភាព​ឃោរឃៅ​នៃ​សង្គ្រាម​នា​សម័យ​បុរាណ មុន​ការ​កសាង​នៃ​ទីក្រុង​សុខោទ័យ​ឡើង​វិញ​ដ៏​មហា​រុងរឿង​ថ្កុំថ្កើង​មិន​ចាញ់​ទីក្រុង​ផ្សេងៗ​របស់​ខ្មែរ​ប៉ុន្មាន​នោះ​ទេ ទោះបីជា​សាងសង់​ដោយ​ឥដ្ឋ​និង​ថ្មបាយក្រៀម​ក៏​ដោយ​ ក៏​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ ក្នុង​ពេល​ដែល​មាន​សង្គ្រាម​ម្ដងៗ ​រដ្ឋអំណាច​កណ្ដាល​ចុះ​ទន់ខ្សោយ ​ជាក់ស្ដែង​ព្រះ​រូប​នៃ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ ​ព្រមទាំង​ព្រះ​បដិមា​ជា​ច្រើន​នៃ​ទីក្រុង​សុខោទ័យ ដែល​ជា​សិរី​មង្គល​ត្រូវ​គេ​កម្ទេច​ចោល ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ សភាព​នៃ​ព្រះ​រូប​នេះ​ ដែល​បាក់​ខ្ទេច​ខ្ទាំ​ជា​ច្រើន​កំណាត់​ ក៏​ជា​សញ្ញា​នៃ​ការ​ប៉ះទង្គិច​រវាង​កងទ័ព​ខ្មែរ​និង​កងទ័ព​ថៃ​ ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ហ្វាមឿង មេ​នៃ​សហគមន៍​ថៃ​នៅ​សុខោទ័យ​ នៅ​លើ​ទឹកដី​ដ៏​បវរ​របស់​ខ្មែរ​នា​សម័យ​មហា​គនរ​ផង​ដែរ ។​

លោក​បាន​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​ថា ចំពោះ​ការ​បង្កើត​រដ្ឋ​ថៃ​មុន​ដំបូង​បង្អស់​នៅ​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ ពោល​គឺ​នៅ​ខេត្ដ​សុខោទ័យ​និង​សជ្ជនាល័យ ​ដែល​ជា​ខេត្ដ​ភ្លោះ ។ លោក​ហ្សក​សឺដេស បាន​ឲ្យ​ដឹង​ដោយ​សង្ខេប​ថា មាន​បុគ្គល​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ហ្វា​មឿង​ដែល​ត្រូវជា​កូន​របស់​មេ​ពួក​សៀម​នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​របស់​ខ្មែរ ។ ជនជាតិ​នេះ​បាន​ទទួល​គោរមងារ​ថា​ ឥន្ទ្របតិន្ទ្រាទិត្យា​ ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ ព្រមទាំង​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ខ្មែរ​ម្នាក់ ។ ឆ្លងកាត់​ព្រឹត្ដិការណ៍​នេះ គេ​ពុំ​ដឹង​មូលហេតុ​ច្បាស់ ដោយ​មាន​ការ​ជួយ​ចូលរួម​កម្លាំង​ពី​មេទ័ព​ថៃ​ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ​ បាង​ថាវ ហ្វា​មឿង​បាន​ប្រឆាំង​នឹង​អភិបាលខេត្ដ​សុខោទ័យ បាន​ទទួល​ជ័យ​ជំនះ​លើ​ខ្មែរ ​ហើយ​ក៏​បាន​តែងតាំង​បាងក្លាងថាវ​ហ្វា​មឿង ជា​អភិបាលខេត្ដ​ជំនួស​ទៅ​វិញ ​ព្រមទាំង​ប្រកាស​ជា​ស្ដេច ​ដោយ​រក្សា​នូវ​ឋានន្តរស័ក្ដិ​ដើម​របស់​ខ្លួន​គឺ ​ឥន្ទ្របតិន្ទ្រាទិត្យា ។ ការ​ធ្វើ​យ៉ាង​ដូច្នេះ វា​ហាក់​ដូចជា​ត្រូវ​ច្បាប់ (ទោះជា​ល្បិច​កល​ក្ដី) ព្រោះ​ទង្វើ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​នាម​ស្ថាន​អធិការបតី​របស់​ខ្មែរ ។ ដោយ​ពិត​ការ​ដែល​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ឱវាទ ត្រូវ​កាត់​ផ្ដាច់ ហើយ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​ឯករាជ្យ​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាង​នៃ​ទន្លេ​មេណាម​ដែល​ចិន​ឲ្យ​ឈ្មោះ សៀន (គឺ​សៀម) ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង ។

លោក​បាន​បន្ថែម ដោយ​សង្កត់ធ្ងន់​ថា ការ​បាត់បង់​ទឹកដី​ខេត្ដ​សុខោទ័យ​ផ្ទាល់​ ពុំ​មែន​ជា​មហន្តរាយ​សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នោះ​ទេ ។ ​ប៉ុន្ដែ ព្រះរាជាណាចក្រ​ក្មេង​ខ្ចី​នេះ ដែល​ទើបតែ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ទេ និង​ចាប់ផ្ដើម​អនុវត្ដ​នូវ​នយោបាយ​វាតទី​និយម​លើ​ចៅហ្វាយ​ចាស់​របស់​ខ្លួន ​ដោយ​នាំ​មក​នូវ​ផល​ផ្លែផ្កា​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៣ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​កូន​ស្ថាបនិក​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​ដំបូង​នេះ ។ ដើម្បី​បង្ហាញ​នូវ​ជ័យ​ជំនះ​របស់​ព្រះ​អង្គ​លើ​ខ្មែរ​រវាង​ឆ្នាំ​១២៨០ និង ១២៩៥ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ ព្រះបាទ​រាម​កំហែង​ បាន​ត្រាស់​ឲ្យ​គេ​ចារ​នៅ​លើ​ផ្ទាំង​ថ្ម​ធំ​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ឧទ្យាន​នៃ​ព្រះ​បរមរាជវាំង​របស់​ព្រះ​អង្គ នូវ​វិសាលភាព​ដ៏​ធំធេង​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ​ដំបូង​ដែល​ទើបតែ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​លើ​ទឹកដី​ចាស់​របស់​ចក្រភព​ខ្មែរ ។ ដូចនេះ តាម​រយៈ​ឯកសារ​នេះ​យើង​ដឹង​ថា ទឹកដី​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ពី​ការ​លុកលុយ​ដណ្ដើម​ពី​ខ្មែរ​នោះ មាន​គ្រប់​ទិស​ទាំង​បួន ខាងកើត​អំណាច​របស់​ព្រះ​អង្គ​បាន​លាតសន្ធឹង​រហូត​ដល់ទី​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទើបតែ​ដណ្ដើម​បាន ។ ចុង​ក្រោយ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ ចូល​ទីវង្គត​ពោល​គឺ​នៅ​ពេល​ដែល​ឥទ្ធិពល​ខ្មែរ​ត្រូវ​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​ ខាងត្បូង​ទល់​នឹង​នគរ​ចេនឡា ខាងលិច​ទល់​នឹង​ហង្សាវតី (បេគូ) រីឯ​ទិស​ខាងជើង​វិញ​ ទល់​នឹង​តំបន់​ដែល​នឹង​ក្លាយជា​ទីក្រុង​ហ្លួងព្រះបាង​បច្ចុប្បន្ន ។​

ប្រភពៈ  សាលអាន ថ្ងៃ​ទី​០៥/១២/២០០៧ (ដកស្រង់​ពី​កាសែត​រស្មីកម្ពុជា)

Source: ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ

Comments
Loading...