Ultimate magazine theme for WordPress.

ចារឹក​នៃ​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង​-​សៀម​ឆ្នាំ​១៩០៧​នៅ​វត្តភ្នំ





ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ​អម​សងខាង​ដោយ​ស្ដ្រី​៣​នាក់​និង​ពលវន្ទ​ម្នាក់​នៅ​វត្តភ្នំ

នៅ​ថ្ងៃ​១៥​ ខែមីនា​ ឆ្នាំ​១៩០៧ ដែល​ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​២​កើត​ ខែ​ផល្គុន ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ​១២៦៨ គឺជា​ថ្ងៃ​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​សម្រាប់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ទាំងអស់ ដែល​មាន​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ជា​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ ដោយហេតុ​ថា​សៀម​បាន​ប្រគល់​សង​មក​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​វិញ​នូវ​ខេត្ដ​៣​គឺ​បាត់ដំបង​ សិរីសោភ័ណ និង​ខេត្ដសៀមរាប ដែល​ខ្លួន​បាន​រឹបអូស​ដោយ​កម្លាំង​ទ័ព​ឈ្លានពាន​ពី​មុន ។​

ព្រឹត្ដិការណ៍​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​នេះ​ដែល​ត្រូវ​ចារ​នៅ​វត្តភ្នំ​លើ​ផ្ទាំង​ដីឥដ្ឋ​រាង ៤​ជ្រុង​ទ្រវែង​ លាប​ពណ៌​ដោយ​ក្បូរក្បាច់ គឺជា​សញ្ញា​នៃ​ជោគជ័យ​ដ៏​ត្រចះត្រចង់​របស់​នយោបាយ​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​ក៏​មែនពិត ក៏​ប៉ុន្ដែ​គឺជា​និមិត្ដរូប​នៃ​ការ​រួបរួម​គ្នា​ជា​ធ្លុង​មួយ​របស់​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ជុំវិញ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ ក្នុង​ការ​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​រក្សា​បូរណភាព​ទឹកដី​ខ្មែរ​ដោយ​បង្ខំ​ឲ្យ​សៀម​សង​អាណាខេត្ដ​ខ្មែរ​ទាំងនោះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្ដាច់​ចេញពី​មាតុភូមិ​តាំង​តែ​ពញា​អភ័យ​ធិបបែស បែន ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៩៤ ។​

លោក​បណ្ឌិត​មីសែល​ ត្រាណេ ជំនាញ​ខាង​ប្រវត្តិ​សាស្ដ្រ​កម្ពុជា​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ដើម្បី​រំលឹក​ព្រឹត្ដិការណ៍​ជា​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ដ៏​សំខាន់​នេះ​ អាជ្ញាធរ​នា​ជំនាន់​នោះ​បាន​សាងសង់​នូវ​វិមាន​អនុស្សាវរីយ៍​មួយ​នៅ​ចង្កេះ​ភ្នំ​ដូនពេញ​ (វត្តភ្នំ) ទិស​ខាងត្បូង​ជាប់​នាឡិកា​វត្តភ្នំ​ដែល​ជា​រួម​មាន​រូបសំណាក​សំរឹទ្ធិ​តំណាង​ឲ្យ​ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ សោយរាជ្យ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី​នា​ជំនាន់​នោះ​ អម​ដោយ​ខាងឆេ្វង​នារី ៣​នាក់ និង​ខាងស្ដាំ​ពល​ថ្មើរជើង​ម្នាក់​ធ្វើ​វន្ទនាការ​យ៉ាង​សង្ហា ។ រូបសំណាក​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឲ្យ​ទ្រង់​ប្រថាប់​លើ​រាជបល្ល័ង្គ​ក្រោម​ស្វេត្រឆត្រ​និង​ទ្រង់គ្រឿង​អម្ពរពស្ដ្រា​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ស្ដេច​កំពុង​សោយរាជ្យ ។​ នៅ​ទីនោះ​ព្រះ​បរមរាជវាំង​តំណាង​ដោយ​សសរស្ដម្ភ​ពីរ​ដែល​ពីលើ​លម្អ​ដោយ​នាគ​ក្បាល​បី​ម្ខាង​មួយៗ​ផង ។​

លោក​បណ្ឌិត​បាន​ធ្វើការ​បកស្រាយ​នូវ​អត្ថន័យ​ខ្លឹមសារ​នារី​ទាំង​បី​នាក់​ថា នារី​ទាំង​បី​នាក់​នោះ​មាន​រូបឆោម​ល្អ​ពាក់​មកុដ​និង​ស្លៀកពាក់​ខុសៗ​គ្នា​តែ​តាម​របៀប​ដែល​បុរាណ​សុទ្ធសាធ​ មិន​ខុស​ពី​ស្រី​ទេពអប្សរ​នៅ​អង្គរវត្ដ​ទេ​ ហើយ​លើ​ដៃ​មាន​កាន់​ពាន​មួយ ។​ អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់អារម្មណ៍​គឺ​នៅ​លើ​ពាន​នៃ​នារី​ទី​១​មាន​តម្កល់​រូបសំណាក​មួយ​តំណាង​ឲ្យ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដែល​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ស្ថិត​ក្នុង​ខេត្ដសៀមរាប ។​ រីឯ​នារី​ពីរ​នាក់​ទៀត​ដែល​ឈរ​បន្ទាប់​ពី​នារី​ទី​១​ គឺ​តំណាង​ឲ្យ​ខេត្ដ​បាត់ដំបង និង​សិរីសោភ័ណ ។ ខុស​ពី​នារី​ទី​១ ដែល​ពាក់​មកុដ​កំពូល​បី​ខ្លួន​ទទេ ពួក​គេ​ពាក់​មកុដ​កំពូល​មួយ​រាង​ស្រួច​ដូច​ចេតិយ​ ហើយ​ពាក់អាវ​និង​ស្លៀកសំពត់​ដូចជា​ស្ដ្រី​ស្នំ ។ នៅ​លើ​ជើង ពាន​របស់​នារី​ទី​២ ​គេ​ឃើញ​មាន​ថង់​ត្រា រីឯ​នៅ​លើ​ជើងពាន​ទី​៣​មាន​តម្កល់​ក្លង​ដែល​ជា​បំពង់​មាន​គ្រប​ដាក់​ឯកសារ ។​

តាម​រយៈ​ឥរិយាបថ​នៃ​ចម្លាក់​នារី​ទាំង​បី​នាក់​នោះ លោក​មីសែល​បាន​បង្ហាញ​ថា អាណាព្យាបាល​បារាំង​ចង់​បង្ហាញ​ថា ពួក​គេ​កំពុង​ថ្វាយ​បូរាណ​ភាព​ទឹកដី​នៃ​ខេត្ដ​ទាំង​៣ ​ដែល​តំណាង​ដោយ​ស្ដ្រី​ទាំង​បី​នាក់ ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ​វិញ ។ ដូច្នេះ​បានជា​ស្ដ្រី​ទាំង​បី​នេះ កាន់​យក​ខេត្ដ​ទាំង​៣​ថ្វាយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ ដែល​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ម្ចាស់​ដី​របស់​កម្ពុជរដ្ឋ​វិញ ​ដោយ​មាន​ទឹកមុខ​ញញឹមញញែម ហើយ​កាយវិការ​ទន់ភ្លន់​ស្រគត់ស្រគំ ។​

គួរ​កត់សម្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ នៅ​ខាងក្រោម​ចម្លាក់​មួយ​តំណាង​ទង់ជាតិ​បារាំង គេ​ឃើញ​ឆ្លាក់​តួអក្សរ​បារាំង​ថា Traite franco siamois du 15 mars 1907 Battambang , Siemriap, Sisophon ដែល​មាន​ន័យ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ថា «សន្ធិសញ្ញា​បារាំង​-​សៀម​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី ១៥​ខែមីនា​ឆ្នាំ​១៩០៧ ខេត្ដ​បាត់ដំបង សៀមរាប ស៊ីសូផុន» ។​

ម្យ៉ាងវិញទៀត​ គេ​ក៏​សង្កេត​ឃើញ​នៅ​ទាំង​សងខាង​នៃ​រូបសំណាក់​មាន​នូវ​សិលាចារឹក​២​ផ្ទាំង​ទៀត ។ ផ្ទាំង​ខាងឆេ្វង​ដៃ​សរសេរ​ជា​ភាសា​បារាំង ។ រីឯ​ផ្ទាំង​ខាងស្ដាំ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ប្រវត្ដិ​នៃ​ការ​សាងសង់​វិមាន​អនុស្សាវរីយ៍​នៃ​ការ​វិល​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ​នូវ​ខេត្ដ​បាត់ដំបង សិរី​សោភ័ណ និង​សៀមរាប ។ ខ្លឹមសារ​ដើម​មាន​ដូច​តទៅ ៖

តេជៈ​ព្រះ​គុណ​ប្រតិ​តូរ៉ាត៍ របស់​ក្រុង​បារាំងសែស​ដែល​ជួយ​ទំនុកបំរុង​ក្រុង​កម្ពុជា​ធីប្ឌី​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ​ចមចក្រពង្ស​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធីប្ឌី​ទ្រង់​ព្រះ​សូត​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១២​រោជ ខែ​ស្រាព្ឌ​/​ឆ្នាំជូត​/​ទោ​ស័ក្ស​/​ចុលស័ករាជ​/១២០២/​គឺ​ខែ​អ៊ូត​សិបតប​/​គ្រឹស័សករាជ​/១៨០៤/​ទ្រង់​សោ្យរាជ​សំម្ប័ត​នៅ​ថ្ងៃអាទិត្យ​១០​កើត​/​ខែ​ពិសាក្ខូ​/​ឆ្នាំរោង​/​ឆ​ស័ក្ស​/​ចុលស័ករាជ​១២៦៦​ គឺ​២៤​ខែ​អាវរិល​គ្រិសរាជ​១៩០៤ ។​

ទ្រង់​ទទួល​ខេត្ដ​ដែន​បាត់ដំបង សៀមរាប និង​សិរីសោភ័ណ​ជា​របស់​នគរ​ខ្មែរ​ពី​ដើម ​ហើយ​សៀម​ឃាត់​យក​នោះ​ឲ្យ​មក​ជា​របស់​ព្រះរាជ​មក្កុដ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិប្ឌី​ដោ្យ​អំណាច​សញ្ញា​ត្រេតេរ​រាជ្ការ​បារាំងសែស និង​រាជ្ការ​សៀម​ពី​ថ្ងៃ​២​កើត​ខែ​ផល្គុន​/​ឆ្នាំមមី​/​អដ្ឋស័ក្យ​/​ចុល្លសករាជ​/១២៦៨​ គឺ​១៥​ខែ​ម៉ារ្ស គ្រីសករាជ​១៩០៧ ។​

ក្នុង​រាជ្កា​រលោក​ អារម៉ង ហ្វាសីយ៉ែរ​ ជា​ប្រេស៊ីដង្គ​ដឺឡា​រេព្វព្លិក​បារាំងសែស​ លោក​ពីសុង​ជា​សែណា​បុត្ដី​ក្រសួង​តាង​ប្រទេស​ លោក​ មិយែស​/​ឡាក្ររ៉​/​ជា​សែណា​បុត្ដី​ក្រសួង​កូឡូនី​ លោក​ ប៉ូលបូ​/​ជា​គូវេរណី​យេណេរ៉ាល់​ដឺឡាំង​ដូស៊ីន​ លោក​ប៉ូល​ លូស​/​ជា​រេស៊ីដង្គ​ស្វាប៉េរីយ៉ើ​ក្នុង​ក្រុង​កម្ពូជាធិបប្ឌី ។​

បាន​ធ្វើបុណ្យ​ឆ្លង​ក្នុង​ឆ្នាំវក​សំរឹទ្ធ​ស័ក្ស ចុល្លស័ករាជ​១២៧០ ត្រី​ស័ករាជ​១៩០៩​ ក្នុង​រាជ្ការ​លោក​អងតូនី ក្លូប្ល៊ូ​គូវស្គី ជា​គូវេរណើរ យេណេរ៉ាល់ ដឺឡាំងដូស៊ីន ៕

ប្រភពៈ  សាលអាន​ថ្ងៃ​ទី​០៨/០៩/២០០៨ (ដកស្រង់​ពី​កាសែត​រស្មីកម្ពុជា)

Source: ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ





Comments
Loading...