Ultimate magazine theme for WordPress.

- Advertisement -

ឱនភាព​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា

0 47

ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​តាម​សិលាចារឹក និង​ឯកសារ​ចិន

៣. កម្ពុជា​សម័យ​អង្គរ

ជ. ឱនភាព​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា

រាជ្យ ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​ជា​យុគ​មួយ​ដ៏​ធំ​ខ្ពង់ខ្ពស់ ភ្លឺ​ថ្លា​ត្រចះត្រងចង់ ថ្កុំថ្កើង​ក្រៃលែង នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ ។ តែ​បន្ទាប់​មក ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះ​ទន់​ខ្សោយ បន្តិច​ម្ដងៗ ជា​លំដាប់ ។ បុព្វហេតុ​មាន​ជា​ច្រើន តែ​បុព្វ​ហេតុ​ទាំង​នោះ គ្មាន​អ្វី​ជា​ថ្មី​ទេ ។ ខ្មែរ​តែងតែ​ជួប​ប្រទះ ខ្មែរ​តែងតែ​ស្គាល់ និង​យល់ តែ​ខ្មែរ​នៅ​តែ​ដើរ​ជាន់ដាន​ចាស់​ដដែល ពី​សតវត្ស​មួយ​ទៅ​សតវត្ស​មួយ ពី​សម័យ​មួយ​ទៅ​សម័យ​មួយ និង​ពី​ជំនាន់​មួយ​ទៅ​ជំនាន់​មួយ ។

១. ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​២ (គ.ស​១២០១‑១២៤៣)

បន្ទាប់ ​ពី​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​ចូល​ទីវង្គត បុត្រ​ព្រះអង្គ​ជាមួយ​នឹង​ព្រះនាង​ឥន្ទ្រទេវី ព្រះនាម​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​២​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស និង​បាន​ទទួល​អភិសេក​ឡើង​សោយរាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។

ដោយ ​ព្រះអង្គ​លុះ​ទៅ​តាម​គន្លង​ព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះអង្គ​និយម​សុខ​សន្តិភាព ហើយ​គ្មាន​គំនិត​លោភលន់​ចង់​បាន​ផលប្រយោជន៍​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ឡើយ ។ ដូចនេះ​ហើយ​បាន​ជា​ព្រះអង្គ​បញ្ជា​ឲ្យ​ដក​កងទ័ព​ខ្មែរ​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ប្រគល់​ឯករាជ្យភាព និង​តែង​តាំង​ឲ្យ​ស្ដេច​ចាម​ម្នាក់​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នៅ​នគរ​ចម្ប៉ា ។

ព្រឹត្តិការណ៍ ​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្ដេច​អង្គ​នេះ យើង​មិន​បាន​ស្គាល់​ច្បាស់លាស់​ទេ ដោយ​ខ្វះ​ឯកសារ ។ តែ​យើង​អាច​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា វិបត្តិ​យ៉ាង​ធំ​ដែល​ខ្មែរ​ត្រូវ​ជួប​ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​គឺ​បណ្ដាល​មក​អំពី​ ឥរិយាបថ​របស់​ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​២​យល់​ច្រឡំ​អំពី​បញ្ហា​ជាតិ និង​សាសនា ។ ព្រះអង្គ​សុគត​ក្នុង​គ.ស​១២៤៣ ។

២. ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨ (គ.ស​១២៤៣‑១២៩៥)

ព្រះមហាក្សត្រ ​អង្គ​នេះ​បាន​ឡើង​សោយរាជសម្បត្តិ​បន្ទាប់​ពី​ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​ ២ ។ តែ​គេ​មិន​បាន​ដឹង​ថា​តើ​ព្រះអង្គ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ដោយ​វិធី​របៀប​ណា​ ឡើយ ។ ចំណែក​ព្រះរាជវង្ស​ខ្សែ​ស្រឡាយ​ការ​ទាក់​ទង​នឹង​ព្រះមហាក្សត្រ​មុន​ក៏​គេ​ មិន​បាន​ស្គាល់​ដែរ ។

ការវិលត្រឡប់​នៃ​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា

គេ ​គ្រាន់​តែ​ដឹង​ថា ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​នៅ​ពេល​ឡើង​សោយរាជ្យ​ភ្លាម ព្រះអង្គ​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​គ្រប់​វណ្ណៈ គ្រប់​ស្រទាប់​ជាន់​ថ្នាក់​ក្នុង​នគរ​ធ្វើ​សក្ការៈ គោរព​បូជា​តែ​ព្រះអាទិទេព​ព្រះសិវៈ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ វត្តអារាម ព្រះពុទ្ធរូប និង​កន្លែង​សក្ការបូជា​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ក្នុង​នគរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ត្រូវ​ ព្រះអង្គ​ ក្រុម​ព្រាហ្មណ៍​បុរោហិត មន្ត្រី​ទាហាន និង​បក្សពួក​វាយ​បំបាក់​បំបែក​ដុត​បំផ្លិចបំផ្លាញ ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​អន្តរាយ​អស់​គ្មាន​សល់ ។ អ្វី​ដែល​ជា​ស្នាដៃ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ ព្រះអគ្គមហេសី​ជ័យរាជទេវី ព្រះអគ្គមហេសី​ឥន្ទ្រទេវី និង​ព្រះរាជបុត្រ​បាន​កសាង​ដោយ​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ​ក្នុង​មាគ៌ា​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ត្រូវ​វិនាស​ហិនហោច​អស់ ។

អ្នក​នៅ​ បម្រើ​ជុំជិត​ព្រះអង្គ​សុទ្ធ​តែ​ជា​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ហើយ​មហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ម្នាក់​ឈ្មោះ ចក្រវត្តីរាជាទេវី ត្រូវ​ជា​កូន​ស្រី​របស់​ព្រាហ្មណ៍ ឫសីកេសៈ ដែល​ធ្លាប់​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ។ បងប្អូន​ជីដូនមួយ​បង្កើត​ព្រះនាង​ម្នាក់​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ ជ័យមង្គលអដ្ឋៈ ដែល​ជា​អ្នកប្រាជ្ញ​កំពូល​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ហើយ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ និង​នាម៉ឺន​តូច​ធំ​តែង​តែ​កោត​ខ្លាច និង​គោរព ។ ដើម្បី​បញ្ជាក់​បង្ហាញ​នូវ​ទឹក​ចិត្ត​របស់​ព្រះអង្គ​ចំពោះ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​មួយ​សម្រាប់​តម្កល់​ដាក់​រួប​ សំណាក​ព្រាហ្មណ៍​ជ័យមង្គលអដ្ឋៈ​ទុក​ជា​ទីសក្ការបូជា ។

- Advertisement -

ភាព​រង្គោះរង្គើ​នៃ​មហាចក្រ​ខ្មែរ

ឥរិយាបថ ​ផ្ដាច់​ការ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨ និង​ក្រុម​បក្សពួក មិន​បាន​បង្កើត​បរិយាកាស​រីករាយ​សុខសន្តិភាព ចម្រុងចម្រើន​នៅ​ក្នុង​នគរ​ទេ ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ការ​ជិះជាន់​ចាប់​ចង​ឃុំឃាំង កាប់​សម្លាប់​ពី​បទប្រមាថ​មាក់ងាយ​សាសនា ការ​ភ័យខ្លាច​តក់ស្លុត ទុក្ខ​សោក​ព្រួយ​វេទនា ការ​ស្អប់ខ្ពើម​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត និង​អសន្តិសុខ បាន​ផុស​កើត​នៅ​តាម​គ្រប់​ភូមិស្ថាន​ក្នុង​នគរ ។

ប្រទេស ​ជិត​ខាង​ដែល​សង្កេត​ឃើញ​ភាព​រកេតរកូត​ ភាព​ទន់​ខ្សោយ​ខ្វះ​សាមគ្គីភាព ក៏​ឆ្លៀត​ឱកាស​នេះ​ដែរ​ដើម្បី​គាប​ជញ្ជក់​លេប​យក​ទឹកដី​នគរ​ខ្មែរ ។

ក្នុង ​គ.ស​១២៨២ ស្ដេច​ម៉ុងហ្គោល ឃូប៊ីឡាយ (Khoubilai) ជា​ចៅ​របស់​ហ្សង់ហ្ស៊ីសខាន់ (Gengis Khan) អ្នក​ដែល​វាយ​ប្រហារ​យក​បាន​ប្រទេស​ចិន​ដាក់​ជា​ចំណុះ បាន​បញ្ជា​មេទ័ព​ម្នាក់​ឈ្មោះ សឺហ្គាទូ (Sogatou) ឲ្យ​ដឹក​នាំ​កងទ័ព​ចុះ​មក​វាយ​ប្រហារ​ដណ្ដើម​យក​ប្រទេស​ចម្ប៉ា និង​កម្ពុជា ។ តែ​កងទ័ព​ចិន​ត្រូវ​បរាជ័យ ហើយ​មេទ័ព​ចិន​នោះ​ក៏​ត្រូវ​បាត់​បង់​ជីវិត​ក្នុង​គ្រា​នោះ​ដែរ ។ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​ដែល​យល់​ថា​ស្ថានការណ៍​មិន​ស្រួល បាន​សុខ​ចិត្ត​នាំ​សួយសារអាករ​ទៅ​ថ្វាយ​ស្ដេច​ម៉ុងហ្គោល​ដើម្បី​សុំ​សេចក្ដី ​សុខ គឺ​នៅ​ក្នុង​គ.ស​១២៨៥ ។

ប៉ុន្មាន ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ពួក​ជនជាតិ​ថៃ ដែល​ខ្មែរ​ហៅ​ថា សៀម ដែល​ធ្លាប់​រស់​ស្រុក​យូណាន ក្នុង​ប្រទេស​ចិន ហើយ​ដែល​ឥឡូវ​បាន​មក​ជ្រកកោន​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ បាន​ផ្សំ​គំនិត​រួម​ដៃ​គ្នា​ជាមួយ​ស្ដេច​ នាម៉ឺន​មុខ​មន្ត្រី មេទ័ព​ខ្មែរ​រៀបចំ​ជា​កងទ័ព​ពលសេនា​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ផ្ដាច់​ទឹកដី ។

ក្នុង ​សតវត្ស​ទី​៨ នគរ​របស់​ជនជាតិ​ថៃ​ឈ្មោះ ណាន់ឆាវ ស្ថិត​នៅ​ខាង​ជើង​ឆៀង​ខាង​លិច​ប្រទេស​ភូមា ។ ដោយ​មាន​សង្គ្រាម​ទប់ទល់​នឹង​កងទ័ព​ស្ដេច​ម៉ុងហ្គោល​ឃូប៊ីឡាយ​មិន​បាន ក្រុម​ជនជាតិ​ថៃ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ រំកិល​ចុះ​បន្តិចម្ដងៗ​សំដៅ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង ។ ដំណើរ​ចុះ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង​របស់​ជនជាតិ​ថៃ​មាន​មុខ​ព្រួញ​ពីរ មួយ​ចុះ​ទៅ​រក​ប្រទេស​ភូមា និង​មួយ​ទៀត​សំដៅ​ទៅ​រក​ស្រុក​ខ្មែរ ។ ដំណើរ​លូន​សន្សឹមៗ វាតទី​របស់​ថៃ​មក​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ និង​ភូមា​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១២ ។ នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នៅ​មាន​ដំណើរ​ចុះ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង​ទី​បី​ មួយ​ទៀត​ដែល​ជា​ដំណើរ​ចលនា​វាត​ទឹកដី​របស់​យួន​សំដៅ​យក​ប្រទេស​ ចម្ប៉ា ។

ដំណើរ​ថៃ​ចុះ​មក​វាត​ទី​នៅ​ លើ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​មាន​សភាព​ដូច​ជា​ស៊ីសង្វាក់​គ្នា​រវាង​ជនជាតិ​ទាំង​ពីរ​ រហូត​ដល់​ទៅ​ជនជាតិ​ថៃ​បាន​រៀបចំ​ដាក់​ខ្លួន​ទទួល​យក​វប្បធម៌ និង​អរិយធម៌​ខ្មែរ​មក​ធ្វើ​ជា​កេរ្តិ៍មរតក​ សម្បត្តិ​របស់​សាសន៍​ជាតិ​ខ្លួន​ឯង ។ កាល​នោះ ថៃ​មាន​ឈ្មោះ​ថា សៀម ឬ ស៊ីយ៉ាម ។ ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៣ សង្គ្រាម​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង​ខ្មែរ និង​សៀម ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ជា​ញឹកញាប់​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ខូចខាត​ជាច្រើន​ដល់​ប្រទេស​ ជាតិ ។ កាលនោះ គឺ​ស្ដេច​ខ្មែរ​មួយ​អង្គ​ឈ្មោះ រាមាកំហែង ដែល​បាន​ផ្ដាច់​ទឹកដី​ខ្មែរ​យក​ទៅ​បង្កើត​នគរ​សៀម ហើយ​បាន​យក​ទីក្រុង​ខ្មែរ សុខោទ័យ ធ្វើ​ជា​រាជធានី ។

អវសាន​រជ្ជកាល

ព្រឹត្តិការណ៍ ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​ដោយ​អ្នក​ដំណើរ​ចិន​ឈ្មោះ ជីវ តាក្វាន់ ដែល​ក្នុង​សម័យ​នោះ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ ។ កាលនោះ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​មាន​ព្រះជន្ម​កាន់​តែ​ច្រើន ចាស់​ជរា ហើយ​កម្លាំង​ក៏​លែង​មាំមួន ។

ចិន​ជីវ តាក្វាន់ បាន​សរសេរ​ទុក​មក​ថា បុត្រី​ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​លួច​ព្រះខ័នរាជ្យ​ធ្វើ​អំពី​មាស​យក​ទៅ​ប្រគល់​ឲ្យ ​ស្វាមី​ដែល​ជា​មេទ័ព​ដ៏​សំខាន់​ម្នាក់​ក្នុង​នគរ ។ ព្រះខ័នរាជ្យ​ជា​តំណាង​អំណាច និង​រាជសម្បត្តិ ។ ដូច្នេះ ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​ដែល​ត្រូវ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​ឪពុក ដោយ​គ្មាន​ព្រះខ័នរាជ្យ​សម្រាប់​សម្គាល់​ជា​តំណាង​អំណាច និង​រាជបល្ល័ង្ក ក៏​លែង​មាន​សិទ្ធិ​នឹង​ឡើង​សោយរាជ្យ​គ្រប់គ្រង​នគរ​ដែរ ។ គឺ​បុគ្គល​មាន​ព្រះខ័នរាជ្យ​ដែល​មាន​សិទ្ធិ​អំណាច​ត្រឹម​ត្រូវ​ឡើង​ធ្វើ​ជា​ ព្រះមហាក្សត្រ​កម្ពុជា ។ គ្រានោះ ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​មិន​បាន​រិះ​រក​មធ្យោបាយ​អ្វី​មក​ទប់ ​ទល់​ឡើយ ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​បាន​ជំរុញ​ បង្ខំ​ចិត្ត​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​ឲ្យ​ដាក់​រាជ្យ​ក្នុង​គ.ស​១២៩៥ ។

៣. ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៣ (គ.ស​១២៩៥‑១៣០៨)

ព្រះបាទ ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៣​ជា​កូន​ប្រសា​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨ ។ ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះអង្គ ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៨​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​រាជសម្បត្តិ​ពី​ឪពុក​ បាន​ទៅ​បង្ក​ទ័ព បង្កើើត​ចលាចល​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ដណ្ដើម​យក​រាជបល្ល័ង្ក​មក​វិញ ។ តែ​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បរាជ័យ ហើយ​ត្រូវ​ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៣​ចាប់​បាន ។

ព្រះបាទ ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៣​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​កាត់​ម្រាម​ជើង​ដើម្បី​ជា​សញ្ញា​បញ្ជាក់​ ថា ស្ដេច​អង្គ​នេះ​គ្មាន​អំណាច​នឹង​ទាមទារ​រាជសម្បត្តិ​ទេ ។ ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៣​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​យក​ព្រះអង្គ​ទៅ​ដាក់​ចាក់​សោ​ឃុំ​ ទុក​ក្នុង​បន្ទប់​ងងឹត​មួយ​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង ។

ភាគបន្ត

Source: ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ

Comments
Loading...